Тохсунньу 6

Тохсунньу 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 6-с күнэ. Сыл бүтүө 359 күн (ордук хонуктаах сылга 360 күн) баар.

Бэлиэ күннэр

• Ямайка Ямайка — Маруннар күннэрэ. Маруннар диэн Ямайка көҥүл буоларын туһугар Британия сэбилэниилээх күүстэрин утары сэриилэспит дьон.
• Ираак Ираак — Сэбилэниилээх күүстэр күннэрэ
• Лаос Лаос — Патет Лао күнэ

• Ороһооспону кытта ситимнээх күннэр (илиҥҥи христианнар сорҕолоругар):
  • Армения Армения — Ороһооспо (Армян Апостол Сыаркаба)
  • Арассыыйа Арассыыйа, Украина Украина, Босния уонна Герцеговина Босния уонна Герцеговина, Хотугу Македония Хотугу Македония — Чэчиэринньик

• Христианство арҕаа салаата — Кириһиэнньэ, эбэтэр Үс хоруол күнэ (илин христиннар үксүлэрэ бу күнү 14 күн хойутаан бэлиэтииллэр уонна сороҕор Богоявление диэн ааттыыллар), уонна ситимнээх күннэр:
  • Италия Италия — Бефана күнэ. Бефана диэн эмээхсин оҕолорго бэлэх аҕалар
  • Ирландия Ирландия — Кыра Ороһооспо
  • Исландия Исландия — Йоль тиһэх күнэ. Бу түүн кутаа оттоллор, йоль уолаттары, эльфтары уонна да атын остуоруйа дьоруойдарын кытта аныгыскы сылга диэри быраһаайдаһаллар

Түбэлтэлэр

• 563 — 557 сыллааҕы сир хамсааһыныгар кээрэтиллибит Сибэтиэй София собуора (Константинополь) саҥаттан сибэтии гыныллыбыт.
• 1066 — Гарольд Годвинсон Англия хоруола буолбут.
• 1874 — Арҕаа Хаҥалас улууһугар бастакы оскуола аһыллыбыт (билигин М.Е. Николаев аатынан Өктөмнөөҕү билим-үөрэх киинэ, Хаҥалас улууһа).
• 1907 — Аатырбыт теоретик педагог Мария Монтессори Римҥэ оробуочайдар оҕолоругар бастакы оскуолатын уонна уһуйаанын арыйбыт.
• 1912 — Ньиэмэс геофизига Альфред Вегенер бастакытын континеннар дрейфтэрин туһунан түөрүйэтин билиһиннэрбит.
• 1922 — Москубаҕа Наркомнац кэллиэгийэтэ Саха автономнай уобалаһын тэрийэргэ быһаарбыт.
• 1939 — Отто Хан уонна кини көмөлөһөөччүтэ Фриц Штрассманн «Айылҕа билимэ» („Naturwissenschaften“) сурунаалга нейтроннарынан "ытыалаан" барийтан урааны ылыы дакаастаммытын туһунан ыстатыйа таһаарбыттар. Хан бу иннинэ бу арыйыытын Лиза Мейтнергэ суругар 1938 сыл ахсынньы 19 күнүгэр суруйбута. Бу атом дьаадырата үллэһиллэрин арыйыы уонна ол дакаастабыла буолбута.
• 1943 — Кыһыл Аармыйа форматыгар погуон баар буолбут. Ол иннинэ эписиэрдэр уонна сержааннар сыбаанньаларын саҕаларын муннугар тигиллэр пэтилииссэҕэ бэлиэтиир этилэр.
• 1959 — Дьокуускайга тиис поликлиниката аһыллыбыт.
• 1978 — АХШ Кэҥгириэһин дэлэгээссийэтэ Венгрия омугар Сибэтиэй Стефан хоруонатын төннөрбүт. Бу хоруона 1953 сыллаахтан Форт-Нокска харалла сыппыта.
• 1992 — Тенгиз Китовани уонна Джаба Иоселиани баһылыктаах байыаннайдар өрө турууларын кэнниттэн Грузия бэрэсидьиэнэ Звиад Гамсахурдиа дойдуттан куотар. Бу кэнниттэн Эдуард Шеварднадзе Грузия Госсоветын бэрэссэдээтэлинэн анаммыта.
• 2003 — СӨ вице-бэрэсидьиэнин 7-ВП нүөмэрдээх дьаһала тахсыбыт: «Бар-дьоҥҥо туһалаах омук литэрэтиирэтин таһаарыы туһунан».
• 2006 — Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Дьокуускайга Национальнай уус-уран түмэлгэ сылдьан суруналыыстары кытта кэпсэтиитигэр "сахалар култуураҕытын өрө тута сылдьаргытын үөрэ көрдүм" диэбит.
• 2021 — Быыбар түмүгүн билиммэтэх АХШ бэрэсидьиэнэ Дональд Трамп диэки буолааччылар АХШ Капитолийыгар саба түһүүлэрэ. Биэс киһи өлбүт, Конгресс чилиэттэрэ эвакуацияламмыттар.

Төрөөбүттэр

• 1412 — Жанна д’Арк — аҥылычааннары утары өрө турууну тэрийбит Франция национальнай дьоруойа, католицизмҥа сибэтиэй быһыытынан билиниллэр.
• 1596 — Богдан Хмельницкэй — Запорожскай Сэрии гетмана, Украина полководеһа уонна судаарыстыба дьайыксыта.
• 1655 — Якоб Бернулли — Швейцария матымаатыга.
• 1905 — Степан Ефремов — драматуур, Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх дьайыксыта, Саха АССР оскуолатын үтүөлээх учуутала, Хаҥалас улууһун Ытык киһитэ.
• 1906 — Николай Мординов - Амма Аччыгыйа — саха норуодунай суруйааччыта (1966), Дьокуускай куоратын ытык киһитэ (1972). Кини аата иҥэриллибитэ: Таатта улууһун Харбалаах орто оскуолатыгар, «Кэскил» оҕо кинигэтин кыһатыгар (2014).
• 1910 — Мария Бурцева — саха бастакы идэтийбит суруналыыс дьахтара, «Кыым» хаһыакка үлэлээбитэ.
• 1932 — Николай Каратаев — 1987-1998 сылларга Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү суутун бэрэстээтэлэ, 1972-1987 сылларга Саха АССР прокурора, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин хас да ыҥырыытын дьокутаата. Кини аатын 1999 сылтан Бүлүү улууһун Тааһаҕар орто оскуолата сүгэр.
• 1933 — Олег Макаров — сэбиэскэй космонавт, икки төгүллээх Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, Дьокуускай куорат ытык киһитэ (1977).
• 1937 — Василий Роббек — Саха Өрөспүүбүлүкэтин наукатын Акадьыамыйатын акадьыамыга, тыл үөрэҕин билимнэрин дуоктара, Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар кыһалҕаларын Үнүстүүтүн төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, 1992 сылтан 2008 сыллаахха диэри салайбыта.
• 1938 — Адриано Челентано — Италия ырыаһыта, киинэ артыыһа, режиссёра.
• 1949 — Сергей Кистенев (09.03.2003 өлб.) — Саха сирин чинчийбит археолог, устуоруйа билимин хандьыдаата.

Өлбүттэр

• 1884 — Грегор Иоганн Мендель — Австрия биолога уонна ботанига, наследственность туһунан үөрэх сайдыытыгар сүҥкэн оруолу оонньообут киһи. Кини арыйбыт сокуоннарыгар (Мендель сокуоннара диэн ааттаналлар) аныгы генетика олоҕурбута.
• 1945 — Владимир Вернадскай — учуонай, геохимия, биогеохимия, радиогеология үөрэҕин саҕалааччыта, биосфера, кини киhи дьайыытыттан ноосфераҕа (ол аата өй сфератыгар) кубулуйуутун уонна эволюциятын туһунан үөрэх айааччыта, Украина Билим Академиятын бастакы бэрэсидьиэнэ.
• 1949 — Виктор Флеминг — Оскар кыайыылаах АХШ киинэ режиссера уонна продюсера. Кини ордук аатырбыт киинэлэрэ The Wizard of Oz (1939) уонна Gone with the Wind (1939).