Атырдьах ыйын 19

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Атырдьах ыйын 19 диэн Григориан халандаарыгар сыл 231-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 232-c күнэ). Сыл бүтүө 134 күн баар.

Бэлиэ күннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • АфганистаанFlag of Afghanistan.svg Афганистаан — Тутулуга суох буолуу күнэ. Равалпинди сөбүлэҥэ 1919 сыллаахха дойду Британияттан тутулуга суох буолбутун бигэргэппит
  • ВьетнамFlag of Vietnam.svg Вьетнам — Атырдьах ыйынааҕы өрөбөлүүссүйэ күнэ (1945)

Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1687 — Арассыыйа импиэрийэтин Олонец уйуоһугар Березов диэн сиргэ тыһыынчаттан тахса киһи үс тарбаҕынан кириэс охсунуууну утаран бэйэлэрин уматыммыттар.
  • 1745 — Карс аттынааҕы кыргыһыыга Надиир шах баһылыктаах Пиэрсийэ аармыйата Осмаан импиэрийэтин аармыйатын урусхаллаабыт.
  • 1785 — урукку истиилинэн атырдьах ыйын 8 күнүгэр Екатерина II ыраахтааҕы Иосиф Биллингс салайааччылаах кистэлэҥ географическо-астрономическай байҕал эспэдииссийэтин ыытар туһунан ыйааҕы таһаарбыт. Бу эспэдииссийэҕэ сылдьыбыт быраас Михаил Робек саха уонна эбээн тылларын бастакы тылдьыттарын хомуйбута.
  • 1839 — Франция бырабыыталыстыбата Нисефор Ньепс уонна Луи Дагер айбыт хаартыскаҕа түһэрии бастакы ньымаларын аан дойду бас билиитинэн биллэрбит. Дагерротип кистэлэҥэ аһылларын хааччыйаары Дагерга уонна Ньепс уолугар Исидорга (Ньепс бэйэтэ ол кэмҥэ өлбүт этэ) өлүөхтэригэр диэри биэнсийэ төлүүргэ быһаарбыта.
  • 1856АХШ айааччыта Гейл Борден (Gail Borden) хойдубут үүтү оҥоруу ньыматын патеннаабыт.
  • 1923
    • Москубаҕа билиҥҥи Горькай аатынан паарка оннугар Бүтүн Арассыыйатааҕы тыа хаһаайыстыбатын уонна кустарнай бырамыысыланнаһын быыстапката аһыллыбыт. Кэлин ВДНХ аһылларыгар олук буолбута.
    • «Персей» диэн бастакы сэбиэскэй чинчийэр аал бастакы эриэйсигэр аттаммыт.
  • 1944
    • Парижка ньиэмэстэри утары өрө туруу саҕаламмыт.
    • Лүөччүк Александр Покрышкин бастакыннан үс төгүллээх Сэбиэскэй Сойуус дьоруойа буолбут.
  • 1947А битэмиин (ретинол) аан бастаан оҥоһуллубут.
  • 1960
    • Свердловскай аттыгар суулларыллыбыт АХШ U-2 үспүйүөн сөмүлүөтүн лүөччүгэ Фрэнсис Пауэрс сууттаммыт, уон сыл хаайыыга ууруллубут.
    • «Спутник-5» космос хараабыла арбыытаҕа тахсыбыт. Бу хараабылынан Белка уонна Стрелка диэн ыттар куйаарга көппүттэр уонна этэҥҥэ Сиргэ төннүбүттэр. Куйаартан тыыннаах төннүбүт бастакы харамай буолбуттар.
  • 1963РСФСР үөрэҕин миниистирин бирикээһинэн Намнааҕы педагогика учуулуссата тэриллибит. Билигин — Винокуров И. Е. аатынан Намнааҕы педагогика кэллиэһэ.
  • 1990Нүөрүҥгүрү куораттан Дьокуускайга көтөн иһэр 85 пассажирдаах ТУ-154 сөмүөлүөтү 15 хаайыылаах былдьаабыт, Красноярскайынан Ташкеҥҥа тиийбиттэр. Онно 45 пассажиры босхолообуттар, 4 хаайыылаах бэриммиттэр. Уоннааҕылара Пакистааҥҥа Карачи куоракка көппүттэр, онно хаайыылаахтары барыларын тутан хаайбыттар, сууттаан баран өлөрүүгэ уурбуттар. Икки террорист бэйэлэригэр тиийинэн өлбүттэр, биир итииттэн сылтаан хаайыыга өлбүт. 1991 сыллаахха атыттарын өлүөхтэригэр дылы хаайыыга сытарга диэн бириигэбэрдэрин уларыппыттар.
  • 1991Атырдьах ыйынааҕы путч: Сэбиэскэй Сойуус ыһыллыытын тохтотоору сорох үрдүкү сололоох салайааччылар ГКЧП тэрийэн былааһы бэйэлэригэр ыла сатаабыттар. Москубаҕа тааҥкалардаах аармыйа киллэриллибит. ССРС бэрэсидьиэнэ Михаил Горбачев Кырыымҥа сайылыгар хаайыллыбыт. ГКЧП-ны утарар РСФСР бэрэсидьиэнэ Борис Ельцин бронетранспортер үрдүттэн "Арассыыйа гражданнарыгар ыҥырыы" тыл эппит.
  • 1999 — Белградка (Югославия) уонунан тыһыынча киһи бэрэсидьиэн Слободан Милошевич утары миитиҥҥэ тахсыбыттар.
  • 2005Арассыыйа уонна Кытай аан бастаан бииргэ ыытыллыбыт байыаннай үөрэнии-эрчиллиилэрэ саҕаламмыт.

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1934 — Дьокуускайга Игорь Климовскай — ирбэт тоҥу чинчийэр учуонай. МГУ-ну бүтэрээт Дьокуускайга Ирбэт тоҥу чинчийэр үнүстүүккэ үлэлии киирбитэ, сааһыран баран Москубаҕа көспүтэ. Бүлүү өрүһү бырамыысыланнас киртитиитигэр үлэлээх.

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]