Муус устар 10

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Муус устар 10 диэн Григориан халандаарыгар сыл 100-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 101-c күнэ). Сыл бүтүө 265 күн баар.


Бэлиэ күннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Earth flag PD.jpg Бииргэ төрөөбүттэр күннэрэ. Бу күн дьон бииргэ төрөөбүттэригэр бэлэх оҥороллор, сурук суруйаллар, оҕо эрдэҕинээҕи хаартыскаларын түмэт-ситимнэргэ таһаараллар

Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 837Галлей кометата Сиргэ муҥутуурдук чугаһаабыт (5,1 мөлүйүөн килэмиэтир).
  • 1710Британияҕа Анна статута диэн ааттаммыт сокуон олоххо киирбит, ааптар быраабыгар сыһыаннаах бастакы сокуон.
  • 1741Пруссия Мольвице аттынааҕы кыргыһыыга кыайан Силезияны баһылаабыт.
  • 1809Наполеон сэриилэрэ: Австрия импиэрийэтин сэриитэ Баварияҕа киирбит.
  • 1883Исмаил Гаспринскай диэн Кырыым татаардарыттан төрүттээх сырдатааччы уонна бэлиитик түүрдүү тыллаах "Тардьуман" ("Тылбаасчыт") диэн сурунаалы таһаарарга көҥүл ылбыт. Бу сурунаал өр кэмҥэ Арассыыйа импиэрийэтигэр соҕотох түүрдүү тыллаах сурунаал этэ. "Тардьуман" 35 сыл устата тахсан баран 1918 сыл олунньу 23 күнүгэр сабыллыбыта.
  • 1907 — Пётр Столыпин Дуумаҕа сир реформатын былаанын кэпсээбит.
  • 1912 — «Титаник» бэйэтин бастакы уонна тиһэх айаныгар Саутгемптон куораттан (Англия) аттаммыт.
  • 1919Миэксикэ өрөбөлүүссүйэтин басхана Эмилиано Сапата Морелос диэн сиргэ тоһуурга түбэһэн өлбүт.
  • 1921 — Чурапчыга буола турар Уон улуус уонна буолас өрөпкүөмнэрин мунньаҕар Ленин аатыттан эҕэрдэлиир тэлэгирээмэ кэлбит. Бу мунньах саха кыра-хара дьонун санаатын уһугуннарыыга суолтаны ылбыта, ол эрээри иккис өттүнэн саха бас-көс дьонун туоратар уодаһыннаах уураахтары ылыммыта биллэр.
  • 1922Генуэтээҕи кэмпириэнсийэ саҕаламмыт (ыам ыйын 19 диэри).
  • 1925 сыллаахха Царицын куорат аата Сталинград диэн буолбут.
  • 1931Удмурт судаарыстыбаннай педагогическай института төрүттэммит.
  • 1932 — Уу көлөтүн норуот хамыһаарын № 139 бирикээһинэн Дьокуускайдааҕы өрүс техникума аһыллыбыта.
  • 1942II Аан дойду сэриитин саҕана Британияҕа бэлэми ааспыт этэрээт Богемия уонна Моравия имперскэй протекторыгар Р. Гейдриххэ саба түспүтэ.
  • 1944Одесса ньиэмэстэртэн босхоломмут.
  • 1952 — кэлин Далан диэн норуот суруйааччыта буолбут Василий Яковлевы устудьуоннуу сырыттаҕына сымыйанан омугумсуйууга буруйдаан тутан хаайбыттар (САССР МГБ-тын тойоно Речкалов муус устар 8 күннээҕи хаайар туһунан уурааҕын бу күн САССР борокуруорун э.т. Трофимов бигэргэппит).
  • 1957 с. ССРС Наукатын Академиятын Сибиирдээҕи филиалын Геология институута олохтоммут. 2000 с. атырдьах ыйыттан — Алмаас уонна күндү тимирдэр институуттара (НА Сибиирдээҕи салаатыгар киирэр).
  • 1972
    • Бактериялаах сэрии сэбин бобуу туһунан аан дойдутааҕы Конвенцияҕа илии баттаммыт.
    • Кытайга Шаньдун провинциятыгар тутуу кэмигэр алҕас бамбуукка суруллубут кинигэлэри былыргы көмүүттэн булбуттар, ол кинигэлэр истэригэр Сунь-Цзы «Сэрии ускуустубата» уонна сүтэ сылдьыбыт Сунь Бин байыаннай тарактаата бааллара.
  • 2009 — Өксөкүлээх аатынан культура Киинигэр «Сааскы сырдык иэйиилэрим» диэн ырыаһыт Раиса Захарова айар киэһэтэ буолбута.
  • 2010 — түөрт үрдүк үөрэх кыһатыттан холбонон Уһук Илиннээҕи бэдэрээлинэй университет тэриллибит — Японияҕа аккредитациялаах Арассыыйа соҕотох үөрэх кыһата.
  • 2010 — Смоленскай аттыгар Ту-154 саахалыгар 96 киһи өлбүт, олор истэригэр Польша бэрэсидьиэнэ Лех Качиньски уонна Польша атын салайааччылара.
  • 2019Хара үөдэн бастакы хаартыскатын көрдөрбүттэр.

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1282Ахмад Фанакати, Хубилай Хаан саҕана сүрүн миниистир.
  • 1991Юмжагийн Цеденбал (17.09.1916 төр.) — Монголия Народнай Өрөспүүбүлүкэтин диэйэтэлэ, баартыйатын генеральнай сэкиритээрэ, МНР маршала (1979). Монголияны баһылаан олордоҕуна коллективизация ситиһиилээхтик буолбута (бу иннинэ Чойбалсан саҕана оҥоро сатаабыт коллективизациялара сатамматаҕа). Төрөөбүт сирэ 1932 сыллаахтан 1958 сыллахха диэри Тувааҕа киирэ сылдьыбыт кэмнээх.