Алтынньы 15

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Алтынньы 15 диэн Григориан халандаарыгар сыл 288-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 289-c күнэ). Сыл бүтүө 77 күн баар.

  • ХНТFlag of the United Nations.svg ХНТ — Дойдулар ардыларынааҕы Тыа дьахталларын күнэ
  • Аан дойдуга көрбөттөр кыһалҕаларын санатар соруктаах Үрүҥ тайах күнэ
  • ХНТFlag of the United Nations.svg ХНТ — Устудьуоннар аан дойдутааҕы күннэрэ. 2010 сыллаахха ХНТ биллэрбитэ. Абдул Калам диэн Ииндийэ 11-с бэрэсидьиэнин төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр. Абдул Калам омугунан тамил, итэҕэлинэн мусульмаан, дьарыгынан аэрокосмическай эйгэҕэ учуонай этэ, Ииндийэ ыччатын үрдүк үөрэхтээх оҥорор ыралааҕа. Киэҥник биллибит тыллара: "Ыралар, ыралар, ыралар... Ыралар санааҕа кубулуйаллар, оттон санаалар олоххо киирэллэр"
  • Аан дойдутааҕы Илиини суунуу күнэ. Илиини сууна сырыттахха тыынар уорганнар уонна осоҕос ыарыыларын 25–50% аҕыйатыахха сөп.
  • Европа — Эмиий чэгиэнин күнэ. Европа Хотуна (Europa Donna) диэн түмэт-тэрилтэ эмиий раагын туһунан билиини тарҕатаары олохтообут күнэ
  • АХШFlag of the United States.svg АХШ — СПИД-ынан Латинскай Америкаҕа ыалдьыы туһунан билиини тарҕатыы күнэ
  • БеларусьFlag of Belarus.svg Беларусь — Фармацевтика уонна микробиология бырамыысыланнаһын үлэһиттэрин күнэ
  • БразилияFlag of Brazil.svg Бразилия — Учуутал күнэ
  • КанаадаFlag of Canada.svg Канаада, АХШFlag of the United States.svg АХШ, Улуу БританияFlag of the United Kingdom.svg Улуу Британия, ИталияFlag of Italy.svg Италия — Оҕо куотуутун уонна кыһыл оҕону сүтэриини кэриэстээһин күнэ
  • КамбодьаFlag of Cambodia.svg Камбодьа — Аҕа хоруолу ахтар күн
  • ТунисFlag of Tunisia.svg Тунис — Эвакуация күнэ. 1963 сыллаахха Франция сэриилэрэ дойдуттан бүтэһиктээхтик тахсыбыт күннэрин бэлиэтииллэр
  • УэльсFlag of Wales 2.svg Уэльс — Шумае Сумае күнэ (Diwrnod Shwmae Sumae). Валлийскай тылы өйүүргэ олохтоммут күн, бэйэ-бэйэлэрин билсибэт да дьон бу күн көрсөөт "Шумае" уонна "Сумае" диэн тылларынан эҕэрдэлэһэллэр, валлийскай тылынан кэпсэтэргэ дьону көҕүлүүллэр


Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1529Үтүөкэн Сулейман салалталаах осмааннар Венаны бастакы төгүрүктээһиннэрэ ситиһиитэ суох түмүктэммит.
  • 1582 — Рим паапата Григорий XIII Григориан халандаарын олоххо киллэрбит. Италияҕа, Польшаҕа (ол саҕана Речь Посполитая), Португалияҕа уонна Испанияҕа алтынньы 4 күнүн кэнниттэн тута алтынньы 15 күнэ буолар. Атын дойдуларга саҥа халандаар хойутуу киирбитэ. Бу халандаар урукку Юлиан халандаарынааҕар Сир Күнү эргииригэр ордук сөп түбэһэр.
  • 1793 — Франция королевата Мария Антуанетта сууттаммыт, дойдуну таҥнарыыга буруйдаммыт.
  • 1806Арассыыйа-Персия сэриитин кэмигэр Баку ханлыга Арассыыйа импиэрийэтин састаабыгар киллэриллибит.
  • 1904 — Арассыыйа импиэрийэтин Чуумпу Далайдааҕы иккис эскадрата Ревелтэн (Таллин) Порт-Артурга аттаммыт. Бу эскадра Цусиматааҕы кыргыһыыга (1905) бүүс-бүтүннүү кэриэтэ урусхалламмыта.
  • 1917 — Аан дойду бастакы сэриитэ: Голландия үҥкүүһүтүн Мата Хари диэн дьахтары үспүйүөннээбитин иһин Франция былаастара ытан өлөрбүттэр.
  • 1931Чурапчыга «Саҥа олох» хаһыат бастакы нүөмэрэ тахсыбыт.
  • 1944 — Иккис аан дойду сэриитэ: Сэбиэскэй Сойууһу кытта эйэлэспитин иһин Германия былаастара Венгрия бырабыыталыстыбатын уларыппыттар.
  • 1953 — Саха АССР-га Аллаах Үүн, Токко, уонна Томмот оройуоннара суох гыныллыбыттар.
  • 1964 — Аан дойдуга саамай уһун «Дружба» нефтепровод үлэтин саҕалаабыт. «Дружбанан» ниэп Волга-Урал эрэгийиэниттэн Илин Европа дойдуларыгар тиийэр.
  • 1990ССРС бэрэсидьиэнэ Михаил Горбачёв Нобель эйэ бириэмийэтин ылбыт. Кини оҥорбут өҥөтө — дойдулар ардыларынааҕы тыҥааһыны чэпчэтии уонна былаас аһаҕас буолуутун (гласность) бэлиитикэтин ыытыы.
  • 1997Улуу Британия суоппара Энди Грин икки реактивнай мотуордаах массыынатынан түргэн рекордун олохтообут. Массыына чааска 1229,8 километры барбыт.
  • 2000Парижка Монмартр мырааныгар «Таптал Эркинин» арыйбыттар. Бу эркиҥҥэ «Мин эйигин таптыыбын» диэн сурук 311 тылынан суруллубут.
  • 2003Кытай «Шэньчжоу 5» диэн бастакы пилоттаах космос аалын көтүппүт, космонавт (тайконавт) — Ян Ливэй. Инньэ гынан Кытай бэйэтэ дьону космоска таһаарар кыахтаах үһүс дойду буолбут.
  • 2003 — Ильхам Алиев Азербайджан бэрэсидьиэнинэн талыллыбыт.
  • 2011 — Аан дойду үрдүнэн 82 дойду 950 куоратыгар улахан бырачыастар буолбуттар. Бырачыас сүрүн тиэмэтэ — экономическай тэҥэ суох буолуу, корпорациялар судаарыстыбаларга сабыдыаллара, бэлиитикэҕэ коррупция.
  • 2020Кыргыстаан бэрэсидьиэнэ Сооронбай Жээнбеков дуоһунаһыттан батыммыт.

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]