Ыам ыйын 5

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Ыам ыйын 5 диэн Григориан халандаарыгар сыл 125-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 126-c күнэ). Сыл бүтүө 240 күн баар.

Бэлиэ күннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • АвстрияFlag of Austria.svg Австрия — Күөнтээһини уонна расизмы утары охсуһар күн
  • АлбанияFlag of Albania.svg Албания — Толук буолбут дьон күнэ
  • АХШFlag of the United States.svg АХШ, КанаадаFlag of Canada.svg Канаада — Олохтоох омуктартан сураҕа суох сүппүт дьахталлар тустарынан кэпсиир күн
  • БеларусьFlag of Belarus.svg Беларусь — Бэчээт күнэ (урут — Сэбиэскэй бэчээт күнэ)
  • ГайанаFlag of Guyana.svg Гайана — Ииндийэттэн дьон кэлбит күнэ. Бу күн бастакы аал дьону саахар тростнигын үүннэриигэ үлэлэтэ аҕалбыт. Билигин Ииндийэттэн төрүттээх дьон ахсаана дойдуга 44% куоһарар
  • ДанияFlag of Denmark.svg Дания — Босхолонуу күнэ
  • КыргыстаанFlag of Kyrgyzstan.svg Кыргыстаан — Конституция күнэ
  • МиэксикэFlag of Mexico.svg Миэксикэ — Пуэбла кыргыһыытын күнэ, Синко де Майо
  • НидерландFlag of the Netherlands.svg Нидерланд — Босхолонуу күнэ
  • ПалауFlag of Palau.svg Палау — Кырдьаҕастар күннэрэ[2]
  • ТаиландFlag of Thailand.svg Таиланд — Коронация күнэ
  • ЭфиопияFlag of Ethiopia.svg Эфиопия — Көҥүл күнэ (Патриоттар кыайбыт күннэрэ)
  • ЯпонияFlag of Japan.svg Япония — Танго но сэкку (эбэтэр Аямэ-но-хи — баҕа батаһын күнэ). Былыргыттан ыраахтааҕы дьиэтигэр ыытыллар Госэкку диэн ааттанар 5 сиэртэн биирдэстэрэ
  • ЯпонияFlag of Japan.svg Япония, Соҕуруу КэриэйэFlag of South Korea.svg Соҕуруу Кэриэйэ — Оҕо күнэ

Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1260Чыҥыс Хаан сиэнэ (Бөртөттөн кыра уолун Толуй уола) Хубилай Моҕуол импиэрийэтин Улуу хаана буолар. Бу хаан саҕана Моҕуол импиэрийэтэ муҥутуурдук кэҥии, сайда сылдьыбыта.
  • 1494 — Колумб Ямайка арыыны арыйбыт.
  • 1762Петербуурдааҕы эйэ сөбүлэҥэр илии баттаммыт. Сэттэ сыллаах диэн кэлин ааттаммыт Европа дойдуларын уонна Американы хаппыт бөдөҥ сэрииттэн Арассыыйа ыраахтааҕыта Петр III тахсыбыт — союзниктарын кытта сүбэлэспэккэ да Германияҕа Пруссияны төннөрбүт.
  • 1789 — Франция хоруола Людовик XVI былааһы былдьаһыы уустук балаһыанньата үөскээбитигэр киэҥ ыҥырыылаах Генеральнай штааттар (фр. États Généraux) диэн ааттаах мунньах тэрийбит. Маннык мунньах 1614 сылтан ыҥырылла илигэ. Ол эрээри, утарсар өрүттэр сөбүлэҥҥэ киирсибэккэ, түмүгэр сотору кэминэн Француз өрөбөлүүссүйэтэ буолбута.
  • 1849Фёдор Достоевскай атын петрашевецтэри кытта Антонелли диэн провокатор үҥсүүтүнэн тутуллан Петропавловскай кириэппэскэ угуллар. Кэлин суут 21 киһини өлөрөргө уураахтаабыта (ол иһигэр Ф. М. Достоевскайы, ол эрээри суруйааччы бириигэбэрэ толоруллуон аҕай иннинэ көскө ыытыынан солбуллубута).
  • 1936Италия сэриилэрэ Эфиопия киин куоратын сэриилээн ылбыттар.
  • 1942 — Британия, Соҕуруу Африка Сойууһун уонна Австралия сэриилэрэ Франция холуонньатыгар Мадагаскаарга саба түспүттэр. Байыаннай эпэрээһийэ соруга — Япония байыаннай баазалара Африкаттан чугас олохтоноллорун бохсуу. Ол саҕана Франция Виши бырабыыталыстыбата Германияттан тутулуктааҕа, ол аата Япония диэки этэ.
  • 1942Дьокуускай куоракка «Центральнай» (ол саҕана «Детскай» диэн ааттааҕа) киинэ тыйаатыра аһыллыбыт.
  • 1945 — Голландияҕа баар ньиэмэс сэриилэрэ капитуляциялаабыттар.
  • 1945 — Прагаҕа ньиэмэстэри утары өрө туруу саҕаламмыт, Нуучча босхолуур аармыйатын 1-кы пехотнай дивизията бу өрө турууну өйөөбүт.
  • 1949Европа Сэбиэтэ тэриллибит.
  • 1954 — байыаннайдар өрө турууларын түмүгэр Парагвайга былааска Альфредо Стресснер кэлбит.
  • 1956 — Токиоҕа дзюдоҕа аан дойду бастакы чөмпүйэнээтэ саҕаламмыт.
  • 1992Кырыым түмэнэ Кырыым тутулуга суоҕун биллэрбит уонна бу туругу бигэргэтэр референдум атырдьах ыйыгар ыытыллыахтааҕын туһунан быһаарбыт.
  • 1993Кыргыстаан саҥа Конституция ылыммыт. Тутулуга суох дойду буолуоҕуттан бастакы.
  • 1994 — Армения, Нагорнай Карабах уонна Азербайджан түмэннэрэ Бишкек боротокуолга диэн ааттаммыт докумуоҥҥа илии баттаабыттар.
  • 1999 — Британия устуоруйатыгар аан бастаан Шотландия түмэнигэр быыбар ыытыллыбыт.

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1818 — Карл Маркс төрөөбүт, ньиэмэс бөлүһүөгэ уонна бэлиитигэ, коммунизм түөрүйэтин айбыт киһи.
  • 1915 — Дионисий Турантаев (05.05.1915—10.10.1956) — устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха өрөспүүбүлүкэтэ бастакы пятилеткаларга хайдах сайдыбытын чинчийбитэ.
  • 1917 — Михаил Алексеев, ССРС народнай учуутала, Саха АССР уонна РСФСР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан СӨ Илин бириэмийэтин лауреата төрөөбүт (өлб. 1995). Бу киһи уоттаах сэриигэ сылдьыбыта, ньиэмэс концлааҕырыгар уонна сэбиэскэй хаайыыга олорон тахсыбыта, ол эрээри санаатын күүһүнэн үлэлээн сүдү чыпчааллары ситиспитэ, үтүө аата бүтүн Сойууска дуорайбыта.
  • 1926 — Георгий Сыромятников (05.05.1926—02.02.1991) — литэрэтиирэни чинчийэр учуонай, литэрэтиирэни ырытааччы. Социалистыы реализм саха литэрэтиирэтигэр диэн тиэмэҕэ 1968 сыллаахха диссэртээссийэтин көмүскээбит.
  • 1961Иван Ушницкай — биллиилээх суруналыыс, публицист, "Киин куорат" хаһыат тутаах эрэдээктэрэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ.
  • 1964 — Сергей Ларионов, «ЛОРП» ААО генеральнай дириэктэрэ.

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]


  1. World Portuguese language day. UNESCO.
  2. (in en) The Europa World Year: Kazakhstan - Zimbabwe. Taylor & Francis. 29 July 2004. p. 3304. ISBN 978-1-85743-255-8. https://books.google.com/books?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA3304.