Сэтинньи 9

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Сэтинньи 9 диэн Грегориан халандаарыгар сыл 313-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 314-c күнэ). Сыл бүтүө 52 күн баар.

Бэлиэ күннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Фашизмы уонна антисемитизмы утары охсуһуу күнэ

  • АрассыыйаFlag of Russia.svg Арассыыйа — Түргэнник хардарар анал этэрээт (СОБР) күнэ
  • АзербайдьанFlag of Azerbaijan.svg Азербайдьан — Былаах күнэ
  • ГерманияFlag of Germany.svg Германия — Дьылҕаны быһаарбыт күн. Бу күн Германия устуоруйатыгар элбэх улахан суолталаах түбэлтэ буолбут.
  • КамбодьаFlag of Cambodia.svg Камбодьа — Тутулуга суох буолуу күнэ
  • УкраинаFlag of Ukraine.svg Украина — Украина суругун-бичигин уонна тылын күнэ
  • АХШFlag of the United States.svg АХШ — Аан дойдутааҕы көҥүл күнэ
  • ГерманияFlag of Germany.svg Германия, АвстрияFlag of Austria.svg Австрия, ШвейцарияFlag of Switzerland.svg Швейцария — Айааччы күнэ

Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1799 — Улуу Француз Өрөбөлүүссүйэтин түмүктүүр Брюмер 18 күнүнээҕи переворот буолбут. Египеттэн кыайыылаах-хотуулаах эргиллибит генерал Наполеон Бонапарт дьон өйөбүлүн сүтэрбит Директорияны былаастан туораппыт. Дойдуну үс консул салайар буолбут, олортон биирдэстэрэ Наполеон. Байыаннайдар Наполеону өйүүр буоланнар кэлин былааһы барытын кини эрэ тутар буолбут, диктатура олохтоммут. Франция норуота уон сыллаах өрөбөлүүссүйэ дьалхааныттан сылайбыт буолан диктатураны ылыммыт.
  • 1818 — Миниистирдэр кэмитиэттэрэ Саха уобалаһыгар үүнүү мөлтөҕүнэн сибээстээн бурдугунан көмөлөһөргө уурбут.
  • 1848Австрия импиэрийэтигэр Венатааҕы өрө туруу басхана Роберт Блюм өлөрүллүбүт. Бу 1848-1849 сыллардааҕы өрөбөлүүссүйэ кыайтарыытын им бэлиэтэ буолбут.
  • 1867Дьоппуоҥҥа сёгун Токугава Ёсинобу дойдуга толору былааһы Муцухито императорга төннөрбүт, Токугава аҕатын ууһун 365 сыллаах дойдуну салайыыта түмүктэммит. Император былааһа сөргүтүллүүтүн утарар дьон балтараа сыллаах гражданскай сэрии саҕалаабыттара. Сэрии түмүктэммитин кэнниттэн Мейдзи саҥардыыта саҕаламмыта, Дьоппуон арҕаа дойдулары үтүктэр модернизация суолугар туруммута.
  • 1887АХШ Гавайи арыыларыгар баар Перл-Харбор хомотун бас билбиттэр. Бу Чуумпу далай хаба ортотугар бэрт табыгастаах сиргэ сытар дириҥ уулаах хомоҕо АХШ флотун базата олохтоммута.
  • 1900 — Арассыыйа сүүс тыһыынчалаах аармыйата Маньчжурияны бүүс бүтүннүүтүн ылбыт.
  • 1915 — Дьокуускайга олохтоох худуоһунньуктар уонна муоһунан кыһаачылар быыстапкалара буолбут. Онно көскө сылдьар Емельян Ярославскай кыттыбыт.
  • 1917 (эргэ стилинэн алтынньы 27) — Саха сиринээҕи Байыаннай уонна бааһынай дьокутааттар сэбиэттэрэ Петроградка большевиктар былааһы күүһүнэн ылбыттарын утаран телеграмманан бырачыас ыыппыт.
  • 1918Германияҕа Сэтинньитээҕи өрөбөлүүссүйэ кэмигэр монархия эһиллибит, кайзер Вильгельм II бүрүстүөлүттэн суулларыллыбыт.
  • 1930 — Саха араадьыйатын үлэтин үһүс күнүгэр Николай Субуруусскай дакылаат оҥорбут.
  • 1938Германия уонна Австрия үрдүнэн Курустаал түүнэ диэн улахан дьэбириэй погрома буолбут. Бу түгэн дьэбириэй омугун эһэ сатаабыт Холокост бэлиитикэтин саҕаланыытынан ааҕыллар.
  • 1977 — Таатта улууһун Чөркөөҕөр устуоруйа уонна өрөбөлүүссүйэ бас түмэлэ аһыллыбыт.
  • 1985 — 22 саастаах Гарри Каспаров Анатолий Карповы 13:11 счетунан хотон аан дойду 13-с чөмпүйүөнэ буолар.
  • 1989Берлин эркинин сууллуута, Илин Германия Берлин эркинигэр баар ааннары арыйбыт. Мантан саҕалаан сотору кэминэн Илин уонна Арҕаа Германиялар биир илгэ холбоспуттара.
  • 2012Эдьигээн сэлиэнньэтигэр аэропорт вокзалын болуоссатыгар күндүөбэй балыкка өйдөбүнньүк туруоруллубут. Балык «илим» быыһыгар оҥоһуллубут, «илим» Эдьигээн улууһун картатыттан «хатыллыбыт».

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1991 — Наум Засимов (1928 с.т.) — элбэх жанрга үлэлээбит гынан баран пейзажка ордук сөбүлээн сыратын биэрбит саха живописеһа.
  • 2005 — Иннокентий Потапов (07.07.1932 төр.) — худуоһунньук, РСФСР ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Ойуунускай аатынан Ил бириэмийэтин лауреата, Арассыыйа художествотын академиятын чилиэнэ, ССРС наукаларын академиятын Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ.