Атырдьах ыйын 13

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Атырдьах ыйын 13 диэн Григориан халандаарыгар сыл 225-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 226-c күнэ). Сыл бүтүө 140 күн баар.

Бэлиэ күннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • ТунисFlag of Tunisia.svg Тунис — Дьахтар күнэ (1956 сыллаахха Тус бэйэ туругун кодекса олоххо киирбит)
  • КАӨFlag of the Central African Republic.svg КАӨ — Тутулуга суох буолуу күнэ (Франциятттан, 1956 сыллаахха)
  • ЯпонияFlag of Japan.svg Япония — Обон саҕаланар — өлбүттэри ахтар сиэр-туом (атырдьах ыйын 13—15 күннэрэ).


Түбэлтэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1521 — 2,5 ыйдаах төгүрүктээһин кэнниттэн Эрнан Кортес салалталаах сэриилэр ацтек киин куоратын Теночтитланы ылбыттар.
  • 1792Франция хоруола Людовик XVI хаайыллыбыт уонна норуот өстөөҕүнэн биллэриллибит.
  • 1883Амстердам зоопаркатыгар бүтэһик квагга өлбүт.
  • 1913Саха уобалаһын күбүрүнээтэринэн Михаил Пономарев анаммыт. Кини бу солоҕо үс аҥаар ый эрэ үлэлээбит. Кини кэнниттэн бу дуоһунаска Рудольф Витте уонна барон Тизенгуазен үлэлээбиттэрэ.
  • 1913Англияҕа бастакы дьэбинирбэт ыстаал уһаарыллыбыт.
  • 1932Римҥэ Гульельмо Маркони бастакы микро долгуннаах араадьыйаны үлэлэппит. Билигин маннык долгуннар туттуллар эйгэлэрэ олус киэҥ: суотабай сибээс, рация, Bluetooth, Wi-Fi уо.д.а.
  • 1939 — бэлиитикэ ыстатыйатынан 20 сыл хаайыыга ууруллубут Саха тыйаатырын дириэктэрэ Тарас Местников НКВД силиэдэбэтэллэрэ билинэргэ күһэйбиттэрин туһунан САССР Үрдүкү суутугар үҥсүү суруйар, ол суругар «Социалистическая Якутия» хаһыаттан САССР Ис дьыалатын комиссарын солбуйаччыта И.А.Дорофеев "социалистическэй сокуоннаһы куруубайдык кэспитин иһин" баартыйаттан уһуллубутун туһунан биллэриини (09.04.1939 нүөмэр) кыбытар. Төһө да бириигэбэр "бүтэһиктээх уонна хат көрүүгэ ыытыллыбат" диэн суруктааҕын үрдүнэн, суут бу дьыаланы көрөр, уонна артыыһы босхолуур.
  • 1940Орто Халыма куоракка кииннээх Халыма-Индигир уокуруга тэриллибит. Уокурук састаабар Аллараа Халыма, Орто Халыма, Аллайыаха, Абый уонна Муома оройуоннар киирбиттэр.
  • 1941Румыния уонна Германия сэриилэрэ Одесса илин өттүттэн Хара байҕалга тахсыбыттар уонна куораты сиринэн төгүрүктээбиттэр.
  • 1946АХШ-ка индеецтэр олохторун-дьаһахтарын чинчийэр федеральнай хамыыһыйа олохтоммут.
  • 1980Саха АССР Миниистирдэрин Сэбиэтин уурааҕынан Абый улууһугар "Сайылык" резерват быһыытынан тэриллибит. 1997 сыллаахха эркээйи сиргэ кубулутуллубута.
  • 1990ССРС бэрэсидьиэнэ Михаил Горбачёв «20-50-с сыллардааҕы политическэй репрессияҕа түбэспиттэр туох баар бырааптарын сөргүтэр туһунан» ыйаахха илии баттаабыт.
  • 2011 — Мииринэй оройуонугар Айхал бөһүөлэк олохтоммута 50 сылын бэлиэтээбиттэр. Рудник бастакы дириэктэрин, бөһүлэги төрүттээбит Георгий Кадзовы ахта-саныы биир дойдулааҕа Хотугу Осетия-Алания бырабыытылыстыбатын бэрэстээтэлин солбуйааччы Валентин Базров кэлэ сылдьыбыт. Айхалга параад буолбут, Кадзовка мэҥэ өйдөбүнньүк аһыллыбыт.
  • 2020COVID-19 утары бастакы быһыы "Гамковидвак" (Спутник-V) регистрацияны ааспыт.

Төрөөбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Өлбүттэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • 1826Рене Лаэннек (1781 төр.), француз бырааһа уонна анатома, мэдиссиинэҕэ клинико-анатомическай ньыманы төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, стетоскобу айбыта.
  • 1863Эжен Делакруа (1798 төр.), француз худуоһунньуга.
  • 1900 — Владимир Соловьёв (1853 төр.), нуучча бөлүһүөгэ, бэйиэт, публицист, литэрэтиирэ кириитигэ.
  • 1910 — Флоренс Найтингейл (1820 төр.), англия сиэстэрэтэ, Кырыым сэриитин (1853—1856) кэмигэр саньытаардар этэрээттэрин тэрийбитэ уонна салайбыта. Кини төрөөбүт күнүгэр аан дойду Сиэстэрэ күнүн бэлиэтиир.