Муус устар 16

Муус устар 16 диэн Григориан халандаарыгар сыл 106-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 107-c күнэ). Сыл бүтүө 259 күн баар.

Бэлиэ күннэр

• Армения Армения — Полиция үлэһитин күнэ.
• АХШ АХШ
  • Эмтэнии туһунан быһаарыныы күнэ (ааҥл. National Healthcare Decisions Day). Бу күн ыарыыны сэрэтии, ыарыыны баалаппакка эрдэ эмтэнии туһунан толкуйдуурга ыҥыраллар
  • Вашингтон Вашингтон, Колумбия уокуруга, АХШ — Босхолонуу күнэ
  • Массачусетс, Мэн штааттар — Патриоттар күннэрэ.
• Болгария Болгария — «Бастакы конситуция күнэ», «Юрист күнэ».
• Венгрия Венгрия — Холокост сиэртибэлэрин күнэ
• Дания Дания — королева Маргрете II төрөбүт күнэ
• Ираак Курдистаана Ираак Курдистаана (Ираак) — Балисаҥҥа уонна Шейх Васаҥҥа химическэй атааканы ахтыы күнэ
• Пуэрто Рико Пуэрто Рико, АХШ АХШ — Хосе де Диего төрөөбүт күнэ
• Аан дойдуга саҥа (куолас) күнэ — бу күн күөмэй чөл туругар, сөпкө саҥарыыга болҕомто уурарга ыҥыраллар, дьону дьоһуннаахтык саҥарарга уонна сатаан ыллыырга үөрэтэллэр, учуонайдары саҥарыыны чинчийиигэ угуйаллар. Аан бастаан 1999 сыллаахха Бразилияҕа ларингологтар көҕүлээһиннэринэн бэлиэтээбиттэрэ, кэлин аан дойдуга барытыгар кэриэтэ тарҕаммыта
• Мордовия Мордовия — Эрзя тылын күнэ (эрз. Эрзянь Келень Чи). Учуонай Анатолий Рябов төрөөбүт күнүгэр бэлиэтэнэр.

Түбэлтэлэр

• 73 — римляннар хас да ый төгүрүктээн олорбут дьэбириэйдэр кириэппэстэрин Масаданы ылбыттар, Бастакы Иудея-Рим сэриитэ түмүктэммит.
• 1346 — Стефан Душан Скопье куоракка сербтэр ыраахтааҕыларынан буолбут, кини импиэрийэтэ Балканнар улахан аҥаардарынан тайаабыта.
• 1789 — сыллаахха Тобольскайга Сибииргэ бастакы типография аһыллыбыт.
• 1797 — Москубаҕа импэрээтэр Павел I уонна императрица Мария Фёдоровна коронациялара буолбут. Бу күн ону таһынан саҥа ыраахтааҕы барщина (крепостной иччитигэр босхо үлэлиир кэмэ) үс хонуктан ордук буолбатын туһунан манифест таһаарбыт (крепостной правоны суох гыныы мантан сыыйа саҕаламмыта).
• 1803 — Вильно куоракка Александр I ыраахтааҕы ыйааҕынан университет үөскээбит.
• 1866 — 26 саастаах дворянин Дмитрий Каракозов импэрээтэр Александр II ытан өлөрө сатаабыт, дьон мэһэйдээн таппатах. Арассыыйа импиэрийэтигэр бастакы теракт.
• 1891 — Арассыыйа импэрээтэрэ Александр III трехлинейка диэнинэн киэҥник биллибит Мосин бинтиэпкэтэтин бигэргэппит.
• 1894 — эрмээн төрүттээх Нубар Паша Егиипэт премьер-миниистиринэн үһүстээн анаммыт.
• 1905 — Арассыыйаҕа бастакы профсоюз тэриллибит — Бэчээт дьыалатын оробуочайдарын идэлээх сойууһа.
• 1917 — Швейцарияҕа олорбут Владимир Ленин Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн Арассыыйаны кытта сэриилэһэ сылдьар Германияны нөҥүөлээн Петроградка кэлбит. Бу кэлэн иһэн "муус устардааҕы тезистэр" диэн ааттаммыт бассабыыктар программаларын суруйбут. Кэлээт Финляндскай вокзаалга тыл эппит, Быстах кэм бырабыыталыстыбатын, Петроград сэбиэтигэр баһылаан олорор меньшевик-хомуньуустары уонна эсердэри кириитикэлээбит, Германияны уонна кини союзниктарын кытта сэриини тохтоторго ыҥырбыт.
• 1934 — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа диэн бочуоттаах аат олохтоммут.
• 1945
  • Иккис аан дойду сэриитэ: Берлини ылар кимэн киирии саҕаламмыт
  • Германия «Гойя» диэн транспорын Л-3 сэбиэскэй подлодка тимирдибит. Хараабыл саахалыгар 6000 киһи өлбүт, байҕалга буолбут саамай элбэх өлүүлээх саахаллартан биирдэстэрэ.
• 1992 — Афганистан Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнин Мухаммед Наджибулланы суулларбыттар.
• 1997 — Арассыыйаҕа суутунан өлөрүүгэ мораторий биллэрбиттэр.
• 2006 — Усть-Ордынскай Бурятскай автономнай уокуругу Иркутскай уобалаһыгар холбуурга референдум ыытыллыбыта.
• 2006 — СӨ бокса федерациятын отчуоттуур-быыбардыыр мунньаҕар федерацияны бырабыыталыстыба бэрэстээтэлэ Егор Борисов баһылаабыт.
• 2008 — Арассыыйа бырабыыталыстыбатын уурааҕынан Чайандатааҕы гаас үөскээбит сиригэр үлэлиир лиссиэнсийэни Газпром ылбыта.
• 2011 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэни биэс киһиэхэ анаабыттар: Жирков А. Н., Степанов Е. Н., Протодьяконов В. Н., Павлова В. Н., Чусовская В. А..

Төрөөбүттэр

• 1889 — Чарли Чаплин, аатырбыт киинэ артыыһа, режиссера
• 1910 — Всеволод Дадыкин (1910—1977), үүнээйини чинчийбит биолог учуонай, 1952—1957 сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин салайааччыта.
• 1934 — Петр Васильев, Саха АССР үтүөлээх агронома, Билимҥэ уонна тиэхиньикэҕэ СӨ Судаарыстыбатын бириэмийэтин лауреата, Үөһээ Бүлүү улууһун Ытык олохтооҕо, тыа хаһаайыстыбатын билимин хандьыдаата.
• 1948 — Сунтаар улууһугар Александр Уаров, саха бэлиитигэ, учуутал, Ил Түмэн I, II, III, IV, V ыҥырыыларын дьокутаата.
• 1958 — Кэбээйи улууһугар Михаил Эверстов, саха бэлиитигэ, Госдума 5-с ыҥырыытын дьокутаата, уруккута Ил Түмэн дьокутаата.
• 1979 — Бүлүү улууһугар Василий Еремеев, эстрада ырыаһыта, СӨ үтүөлээх артыыһа (23.11.2023 өлб.)

Өлбүттэр

• 1828 — Франсиско Гойа, Испания уруhуйдьута
• 1993 — Ньурба Малдьаҕарыттан төрүттээх Сафронов Михаил Григорьевич — ветеринария билимин дуоктара, профессор, Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын чинчийэр институту өр сылларга салайбыт киһи (1960—1988).