Москва

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
(Мантан: Москуба көстө)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Moscow (ааҥл.)
Москва (нууч.)
StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg
Кыhыл майдаан
Moscow in Russia (special marker).svg
Маскваа Расыыя хаартатыгар
Coordinates
514 330) 55°45′08″ с. ш. 37°37′56″ в. д. / 55.75222° с. ш. 37.63222° в. д. / 55.75222; 37.63222 (G) (O)Координаталара: 514 330) 55°45′08″ с. ш. 37°37′56″ в. д. / 55.75222° с. ш. 37.63222° в. д. / 55.75222; 37.63222 (G) (O)
Coat of ArmsFlag
Coat of Arms of Moscow.svgFlag of Moscow.svg
Political status
Federal district
Economic region
Federal city
Central
Central
Code 77;97;99;177;199
Иинэ
Иинэ 1081 km² (417,4 sq mi)
Олохтоох ахсаана (as of the 2002 Census)
Population
- Rank
- Density
11 514 330 inhabitants
1st
Алҕас: кэтэһиллибэтэх чыыһыла/km² (Алҕас: кэтэһиллибэтэх оператор </sq mi)
Дьаhалтата
Баhылык Сергей Собянин
Уураахтыыр орган Харуоот думата
Charter Charter of Moscow
Историята
Үөcкээбит сыла 1147
Атын информация
Почта кода 101xxx–129xxx
Телефон кодаs +7 495, +7 499
Официальнай уэб-сайта
http://www.mos.ru

Маскваа уонна Маскуба (нууч. Москва), Расыыя киин куората, фыдыраалнай суолталаах харуоот, центр фыдыраалнай уокурук адмыныстратыывнай цээнтра уонна Маскваа аблаастын киин харуоот. Насылээньыйатин ахсаана 11 979 529 (2013), Ивруооппа ордук улахан харуоот. Тула эргининиин аан дойду ордук улахан харуооттарын ахсааннарыгар киирсэр. Арассыыйа поолытыка, эканоомыка, итэҕэл, харчы, үөрэх уонна траанспарт киинэ. Маскваа дойду арҕаа өттүгэр, Маскавияа уонна Маскубөрүс үрдүгэр турар.

Маскваа кинээһистибэтин, Руусскый саарыстыбатын, Расыыйскайа импээрыятын, Савэцкэй Расыыйа уонна ССРС киин харуоота. Герой харуоот буолар. Маскваа харуоотыгар Арассыыйа Фыдыраациятын фыдыраальнай былаас аргааннара, атын дойдулар пасоолствалара, аан дойду хампаанньаларын төбө оофистара бааллар. Москва аблаастын уонна Калуужскай аблаастын кытта кыраныыссалыыр. Рассыыйа биир тутаах туризм киинэ: манна Маскваа Крымлаа, Кыһыл плуоощат, Навадээвичай манастиир уонна Халуооминскайга Вазнисэние сыаркаба бааллар уонна олор ЮНЕСКО аан дойдутааҕы наследие тиһигэр киирэллэр. Ону тэҥэ биир траанспарт киинэ буолар, куоракка 5 аэрапоорт, 9 тимир суол вакзааллаара, 3 өрүс поорттара баллар. 1935 сыллаахтан Масквааҕа метро үлэлиир.

Гыаграафыянан балаһыанньата[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Маскваа спуутниктан көстүүтэ, 2007 сыл атырдьах ыйыгар
Внуукава аэрапоортка киирэн истэххэ көстүүтэ

Маскваа Рассыыйа иеврапыйскай чааһыгар баар, Ооп уонна Воолга өрүстэр икки ардыларыгар турар. Смалээнска-Маскуоовскай уонна Маскварээцка-Оокскай дэхси сирдэр икки ардыларыгар. Харуоот тэррытарыята 2012 сыллаахха 2511 км² этэ. Онтон үс гыммыттан биирэ (870 км²) МКАД диэн ааттаах массыына суолун иһигэр турар, атын 1641 км² — ол суол таһынан[1].

Муораттан орто үрдэтиитэ 156 миэтирэ буолар. Ордук үрдүк тоочката Тыплай Стан үрдэбилигэр баар (255 м)[2], ордук аллараа точката Бисэдинскай муосталар аттыларыгар баар, онно Маскваа өрүс куораттан тахсар. (114,2 м)[3]. Хотуттан соҕуруу уһуна МКАД иһинэн — 38 км, МКАД таһын аахтахха — 51,7 км, илинтэн арҕаа бардахха — 39,7 км.

Маскваа өрүс орто устуутугар икки өттүттэн баар. Маскваа өрүстэн ураты атын өрүстэр элбэхтэр, ол курдук, Схооднэ, Хыымка, Прээсна, Ныглыынная, Яауза, Ныыщынка уонна да атыттар. [4]. Сорох кыра өрүстэри сир анныгар халлээктардарынан барар курдук уларыппыттар. Масквааҕа элбэх күөллэр баллар.

Чаас пуойаһа[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Маскваа аан дойду стандартынан Маскваа врээмэтинэн (MSK) быһаарыллар чаас пуойаһыгар турар. Аан дойду координированнай бириэмэтиттэн (UTC) +4 чаас уратылаах.

2011 сыл кулун тутар 27 күнүттэн наар үлэлиир сайыҥҥы бириэмэ киллэриллибитин кэнниттэн астрономия күн ортото Масквааҕа 13:30 буолар буолбута. [5].

Эканоомыката[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Насылээньыата[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Маскваа харуоот олохтооохторун ахсаана 11 977 988 буолар.

Маскваа олохтоохторун ахсаана уларыйыыта (1700—2000 сс.)

Маскваа — Расыыя уонна Ивруоопа ордук улахан харуоотата (Стамбуулга өссө элбэх, ол гынан баран Стамбуул Аазыя уонна Ивруоопа икки ардыгар турар),Онтон харуоот таһыгар баар прыыхараттары аахтахха Стамбуулу кыайар (15 мөл. киһи)

2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн Масквааҕа 10 382 754 киһи олорор эбит.[6]. Афыцыаальнай статыстычыскай учуоотка 11 911,1 тыыс. киһи баар.[7]. Онтон 2010 сыллаах биэрэпис бастакы түмүгүнэн 2010 сыл алтынньы ыйыгар 11 632 060 киһи мэлдьи Масквааҕа олорор эбит. [8],

Этныычыскай састаабынан 2002 уонна 2010 сыллаах биэрэпис түмүгэр маннык эбит. руускыетар - 9 930 410, (91,65%), украйыынцытар - 154 104 (1,42%), татаарытар - 149 043 (1,38%), армээнытар - 106 466 (0,98%), азырбайдьаанцытар - 57 123 (0,53%), Иврээйдэр - 53 142 (049%), быларусытар 39 225 (0,36%), грузиинцытар - 38 934 (0,36%), лезгынцытар 5 719 (0,055%). Нацыанаалнастарын суруйбатах дьон ахсаана - 668 409 (5,81%).[9]. Масквааҕа быһа холоон 2000 саха Масквааҕа олорор[10].

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. Цитата сыыһата: Сыыһа <ref> тиэк (тег); СобОтчёт диэн хос быһаарыыларга аналлаах тиэкис суох
  2. Памятник природы «Высшая точка Москвы — 255 м над уровнем моря (Тёплый Стан)». Государственный Дарвиновский музей. Тургутулунна 29 Муус устар 2009. Төрүт сириттэн архыыптанна 21 Атырдьах ыйын 2011.
  3. Самая высокая и самая низкая точки Москвы. «Прогулки по Москве» (8 Бэс ыйын 2011). Тургутулунна 30 Муус устар 2012. Төрүт сириттэн архыыптанна 27 Ыам ыйын 2012.
  4. Названия рек, ручьев, озёр, прудов и оврагов Москвы. moscow.gramota.ru. Тургутулунна 12 Тохсунньу 2009. Төрүт сириттэн архыыптанна 21 Атырдьах ыйын 2011.
  5. Подготовка к зимнему времени началась. Интерфакс (21 Балаҕан ыйын 2012). Тургутулунна 24 Тохсунньу 2013.
  6. Итоги всероссийской переписи населения 2002. Численность и размещение населения. Федеральная служба государственной статистики. Тургутулунна 8 Кулун тутар 2009. Төрүт сириттэн архыыптанна 21 Атырдьах ыйын 2011.
  7. Социально-экономическое положение в г. Москве в январе — сентябре 2012 г.
  8. Официальный сайт Всероссийской переписи 2010 года. Полмиллиона москвичей утеряли без умысла
  9. [http://moscow.gks.ru/perepis2010/perepis2010Doc/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BB_5_%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0.xls Приложения к итогам ВПН 2010 года в Москве
  10. [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
Commons-logo.svg
Биики ыскылаатыгар медиа билэлэр: