Алтынньы 19: Барыллар ыккардыларынааҕы ураты

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Ис хоһооно сотторолунна Ис хоһооно эбилиннэ
21 устуруока: 21 устуруока:


== Өлбүттэр ==
== Өлбүттэр ==
* [[1936]] — [[Лу Синь]] (1881 төр.), кытай суруйааччыта, кытай аныгы литэрэтиирэтин төрүттээччи.
* [[1937]] — [[Эрнст Резерфорд]] — [[Саҥа Зеландия]] физигэ, [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата.
* [[1937]] — [[Эрнст Резерфорд]] — [[Саҥа Зеландия]] физигэ, [[Нобель бириэмийэтэ|Нобель бириэмийэтин]] лауреата.



21:57, 18 Алтынньы 2020 барыл

Алтынньы 19 диэн Грегориан халандаарыгар сыл 292-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 293-c күнэ). Сыл бүтүө 73 күн баар.

Бэлиэ күннэр

  • Армения Армения — Ракетнай сэриилэр уонна артиллерия күннэрэ
  • Молдавия Молдавия — Юрист күнэ

Түбэлтэлэр

  • 1469 — "Католик хоруоллар" Арагоннааҕы Фердинанд II уонна Кастилиятааҕы Изабелла I холбоспуттар. Бу уруу Арагон уонна Кастилия холбоһон Испания төрүттэнэригэр суол арыйбыта. "Католик хоруоллар" кэмнэригэр бүтэһик мусульман эмиирэ Пиреней тумул арыытыттан үүрүллүбүтэ, инньэ гынан 8 үйэ кэриҥэ салҕаммыт Реконкиста түмүктэммитэ. Ону кытары Изабелла I сөбүлэһэн ыыппыт Христофор Колумб салалталаах эспэдииссийэтэ Американы арыйбыта. Американы колонизациялааһын Испанияны Европа саамай кыахтаах дойдутунан оҥорбута.
  • 1764Сибиир күбүөрүнэтиттэн Иркутскай күбүөрүнэтэ туспа араарыллыбыт. Саха сирэ уезд быһыытынан саҥа тэриллибит күбүөрүнэ састаабыгар киирбит.
  • 1812Наполеон Улуу Аармыйата Москубаттан тахсан төттөрү чугуйуутун саҕалаабыт. Маҥнай утаа бэрээдэктээхтик чугуйан испит французтар сотору кэминэн аһыыр астара бүтэн барбыт, аармыйа ыһыллан үмүөрүспүт көй дьоҥҥо кубулуйбут.
  • 1922Саха АССР ревкомун пленарнай мунньаҕа буолбут. Генерал Пепеляев баһылыктаах сэрии балаҕан ыйын 8 күнүгэр Айаан пордун ылбытын, Саха сиригэр киирбитин уонна киниттэн көмүскэнии туһунан кэпсэппиттэр. Якнарревдот диэн баартыйата суох олохтоохтортон турар этэрээттэри тэрийэр туһунан быһаарбыттар.
  • 1935Жатайга затон тутарга диэн ВКП(б) Саха сиринээҕи обкуомун уурааҕа тахсыбыт.
  • 1943АХШ-га Рутгерс университетыгар сэллиги (туберкулез) уонна чумааны кыайар антибиотик — стрептомицин — араарыллан ыллыллыбыт.
  • 1950 — Баһыйар ахсааннаах Кытай аармыйата Тибиэт аармыйатын Чамдо кыргыһыытыгар кыайбыт. Сотору кэминэн Тибиэт Кытай састаабыгар киирбитэ.
  • 1956ССРС уонна Дьоппуон Холбоһуктаах декларация ылыммыттар, сэрии туруга тохтотуллубут уонна дипломатическэй сыһыан сөргүтүллүбүт. Декларацияҕа этиллэринэн дойдулар ыккардыларыгар эйэ дуогабара түһэрсиллэр түгэнигэр ССРС Курил арыыларыттан иккитин, Хабомаи уонна Шикотан арыыларын, Дьоппуоҥҥа биэриэх буолбут. Эйэ дуогабара түһэрсиллэрин мэктиэтигэр Дьоппуон нейтральнай дойду буолуохтаах эбит. Ол эрэн Дьоппуон уонна АХШ ыккардыларыгар кыттыгастыы дуогабар баар буолан эйэ дуогабара түһэрсиллибэккэ хаалбыта.
  • 2000Ил Түмэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү суутун «О местных органах государственной власти в РС(Я)» диэн сокуону дойду сокуонугар сөп түбэспэт диэн быһаарыытын кытта сөбүлэспэккэ, кассация үҥсүүтүн түһэрбит.
  • 2001 — Саха Өрөспүүбүлүкэтин бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев аныгыскы бэрэсидьиэн быыбарыгар эмиэ бэйэтин туруорунарын туһунан биллэрбит. Киниэхэ бу үһүс болдьох буолуохтаах этэ даҕаны, Саха Өрөспүүбүлүкэтин конституцията ону боборо. Арассыыйа сорох субъектара губернатор үһүс болдьоххо олорорун бу саҕана көҥүллээбиттэрэ, оттон Ил Түмэн конституцияҕа итинник уларытыыны киллэрбэтэҕэ. Икки ыйынан ахсынньы 13 күнүгэр Михаил Николаев бэйэтин кандидатуратын быыбартан устубута уонна Вячеслав Штыровка куоластыырга ыҥырбыта.

Төрөөбүттэр

  • 1912Александр Галич (дьиҥнээх араспаанньата Гинзбург) — нуучча бэйиэтэ, сценариһа, драматура, ырыаһыта.

Өлбүттэр