Иһинээҕитигэр көс

Тофа тыла

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Тофа тыла — түүр төрүттээх тофа омук тыла. Тофалар Иркутскай уобалаһыгар Нижнеудинскай оройуоҥҥа олороллор. 2010 сыллаах биэрэпиһинэн 775 тофалартан 93 эрэ киһи тофа тылын билэр.

Сайаан бөлөх таежнай салаата

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Түүр тыллар Сайаан бөлөҕүн таежнай салаатыгар тофа тылыттан ураты тыва тылын хотугулуу-илиҥҥи (тоджинскай) уонна соҕуруулуу-илиҥҥи диалектар (Тыва Өрөспүүбүлүкэтин Тожу, Бии-Хэм улуустара) уонна сойот-цаатан тыла (үс салааҕа арахсар: Бүрээт сиригэр баар сойот уонна Моҕол сиригэр баар цаатан уонна уйгуур-урааҥхай тыллара) киирэллэр.

1988 сылга диэри тофа тыла туспа суруга-бичигэ суох этэ, ол иһин тофа тылын чинчийээччилэрэ бу тыл дорҕоонноругар чугаһытыллыбыт латыын уонна нуучча алпаабыттарын туһанар этилэр. Ол курдук Валентин Рассадин диэн тофа тылын чинчийээччитэ «Морфология тофаларского языка в сравнительном освещении» (1978 с.) диэн үлэтигэр тофа тылларын суруйарыгар һ, ӈ, ө, ү, ә уонна i эбии буукубалардаах нуучча алпаабытын туһаммыта. Кини ньымата тыл дорҕооннорун сурууйуутугар олоҕурар[1]. В. Рассадин туттубут алпаабыта кэлин тофа алпаабытыгар кубулуйбута. Ол алпаабыт маннык:

А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ә ә
Ё ё Ж ж З з И ш I i Й й К к Қ қ
Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р
С с Т т У у Ү ү Ф ф Х х Һ һ Ц ц
Ч ч Ӌ ӌ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э
Ю ю Я я

Тофалар алпаабыттара билигин да уларыйа турар уонна букатыннаах туругар тиийэ илик. Ол курдук 2005 с. тахсыбыт "Словарь тофаларско-русский и русско-тофаларский" диэн тылдьыкка тофа тылын билиҥҥи алпаабыта 41 буукубалаах[2]:

А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И ш i Й й К к Ӄ ӄ Һ һ
Л л М м Н н ӈ О о Ө ө П п Р р
С с Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ч ч Ӌ ӌ
Ш ш Щ щ ъ Ы ы ь Э э ә Ю ю
Я я

Морфология уонна синтаксис

[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]
Солбуйар ааттар
Биир ахсаан Элбэх ахсаан
ТофалыыСахалыыТофалыыСахалыы
менминбиъсбиһиги
сенэнсілерэһиги
оңол/киниоларыңолор/кинилэр


  1. ↑ Рассадин В. И. Морфология тофаларского языка в сравнительном освещении. — М.: Наука, 1978. — 288 с.
  2. ↑ Рассадин В. И. Словарь тофаларско-русский и русско-тофаларский: Учеб. пособие для уч-ся ср. шк. — СПб.: «„Дрофа“ Санкт-Петербург», 2005. — 295 с.
  • Алексеев Ф. Г. Тофаларский язык: история описания и современное положение // Малые языки. 2015. № 1. С. 4-11.
  • Дыренкова Н. П. Тофаларский язык // Тюркологические исследования. М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1963. С. 5-23.
  • Рассадин В. И., Шибкеев В. Н. Тоъфа букварь. Тофаларский букварь для первого класса тофаларских школ. Иркутск, 1989.
  • Рассадин В. И. Фонетика и лексика тофаларского языка. Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1971.
  • Рассадин В. И. Тофаларско-русский. Русско-тофаларский словарь. Иркутск, 1995.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Тофа_тыла&oldid=418842»