Хазар тыла

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску
"Киев суругар" баар рууна суруга

Хазар тылахазар төрөөбүт тыллара, сабаҕалааһын быһыытынан түүр тыллар булгар бөлөҕөр киирэр[1].

Хазардыы тиэкистэр көстө иликтэр. Хазардар бэйэлэрэ суруйбут үс тиэкис баар, барыта былыргы иврит тылынан суруллубуттар (холобур, Дьэбириэй хазар суруйсуута, Киев суруга). Хазардар рууна суруктаах этилэр, ону туоһулуур араас тааска суруктар бааллар, ол эрээри кинилэр суруктарын чинчийээччилэр кыайан ааҕа иликтэр.

Атын тыллаах былыргы кинигэлэртэн (бастатан туран арааб уонна Византия) 60-ча хазар тус аата уонна сир аата көстүбүт. Олортон сорохторо аат тыл буолаллара быһаарыллыбыт. Холобур, bulan — "таба", kel — "башня", čiček — "сибэкки"; даҕааһын ааттар: alp — "албан", өҥнөр: sār — "белый", sārïg — "саһархай" уо.д.а. Ааттар уонна сололор үксүлэрэ түүрдүүлэр.

Чинчийээччилэр хазар тыла түүр тыллар биир саамай былыргы салаатыгар, ол аата булгар бөлөҕөр киирэрин Саркэл диэн куорат аатын ырытаннар быһаарбыттар. Ону таһынан ал-Истахри уонна ибн-Хаукаль диэн арааб тыллаах айанньыттар хазар тыла булгар тылыгар майгынныырын уонна атын түүр тыллартан уратытын туһунан суруйан хаалларбыттар.

Билиҥҥи тыыннаах түүр тылларыттан хазар тылыгар ордук чугас чуваш тыла буолуон сөп. Хазар тылын сабыдыала атын түүр тылларыгар да баар, холобур, караим, кумык уонна азербайдьаан тылыгар.

Эбии көр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. Гаджиева Н. З. Хазарский язык // Языки мира. Тюркские языки. М., 1995. — С.138—139.

Кинигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Марсель Эрдаль Хазарский язык // Хазары. — М.-Иерусалим, 2005.
  • Хазарский язык / Гаджиева Н. З. // Уланд — Хватцев. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 707. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 33). — ISBN 978-5-85270-370-5.