Чурапчы улууһа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Чурапчы улууhа
Чурапчинский улус
Гиэрбэтэ
Gerb Churapcha ulus.png
Былааҕа
Flag of Churapchinsky Uluus (Yakutia).jpg
Дойду  Россия Россия
Регион  Саха Сирэ Саха Сирэ
Улуус киинэ  Чурапчы
Иһигэр киирэллэр  17 олохтоох тэриллии
Улуус баһылыга  Ноговицын Андрей Тимофеевич
Олохтоммут күнэ-дьыла  1930, кулун тутар 25
Урукку аата  Боотур уус
Иэнэ  12 600 км²
Официальный язык Саха тыла
Олохтоох дьонун ахсаана
 • Омуктара
 19 400 киһи (1999)
 саха
Олохтоохторун аата  чурапчылар
Чурапчы улууhа Саха Сирин каартатыгар
Чаһыыта  UTC+9
Кэм зоната  MSK+6 (UTC+9, сайын UTC+10)
Официальнай ситим-сир

Чурапчы диэн Саха Сирин ортотугар баар улуус.

География[уларыт]

  • Сирин иэнэ: 12 600 км²
  • Улуус киинин сытар координаталара:
  • Улуус киинэ Дьокуускайтан ырааҕа: 185 км
  • Сыл орто температурата: -11°
    • Тохсунньу орто температурата: -44°
    • От ыйын орто температурата: +18°
  • Сылга сөҥүү түһүүтүн орто кээмэйэ: 200 мм

Демография[уларыт]

2007 улуус киһитин ахсаана 20 493.

2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 20 083 киһи (98%), атын омук — 410 (2%).

Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана


Администрацияларынан араарыы[уларыт]

Чурапчы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Одьулуун нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Хоптоҕо нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Сылаҥ нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Болугур нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Мугудай нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Хатылы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Алаҕар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Болтоҥо нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Хадаар нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Соловьёв нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Хайахсыт нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Чакыр нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Кытаанах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Төлөй нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Бахсы нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Арыылаах нэһилиэгэ (Чурапчы улууһа) Уус-Алдан улууһа Таатта улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Амма улууһа Уус-Маайа улууһаЧурапчы.PNG



# Нэһилиэктэр Кииннэрэ Кыра бөһүөлэктэр Улуус

кииниттэн, км

Почта

индекса

Олохтоохторун

ахсаана

(2007 сыл)

1 Чурапчы Чурапчы 0 8449
2 Одьулуун Дьабыыла Баһылай Алааһа, Үрэх Күөрэ 15 1502
3 Хоптоҕо Дириҥ Улахан Эбэ 25 1200
4 Сылаҥ Уһун Күөл Бэрэ, Дьаарыла, Оҕуһур, Улахан Күөл 24 1138
5 Болугур Мындаҕаайы Кыстык-Кугда 70 1117
6 Мугудай Маралаайы 33 872
7 Хатылы Маҥнайгы Харбала 9 749
8 Алаҕар Чыаппара 89 744
9 Болтоҥо Иккис Харбала Кындал 17 680
10 Хадаар Үрүҥ Күөл Уорҕа 40 595
11 Соловьев Мырыла Хахыйах 76 582
12 Хайахсыт Туора Күөл 47 580
13 Чакыр Толоон 59 560
14 Кытаанах Килэҥки 45 506
15 Төлөй Дириҥ Мээндийэ 20 447
16 Бахсы Толоон Лэбийэ 110 418
17 Арыылаах Арыылаах 68 354
Барыта 20 493

Салалта[уларыт]

Улуус дьаьалтатын баһылыга Андрей Тимофеевич Ноговицын.

Экономика[уларыт]

  • Экологическай-экономическай оройуона: Киин улуус, алаас-тайҕа
  • Дьарыктанар эйгэтэ: тыа хаhаайыстыбата, сүөһүнү иитии

Транспорт[уларыт]

Массыына суолунан эбэтэр салгынынан тиийиэххэ сөп. Саас Амма өрүһүнэн таһаҕас таһаллар.

История[уларыт]

Улуус аата[уларыт]

Урут Боотуруускай улуус диэн ааттааҕа.

Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕанааҕы түбэлтэлэр[уларыт]

Чурапчы 41 холкуоһун Аҕа дойду Улуу сэриитин саҕана хоту улуустарга балыктааhыҥҥа көhөрбүттэрэ. Ол көһөрүү улахан толкуйа суох ыытытыллыбытын түмүгэр элбэх киhи хоргуйан, тоҥон, сыстыганнаах ыарыылартан өлбүтэ.

Улуус биллиилээх дьоно[уларыт]

Саха суруйааччыта Эрилик Эристиин.
Чурапчы спортивнай оскуолатыгар өр сылларга таһаарыылаахтык аатырбыт тренер Коркин Д. П. үлэлээбитэ.
Күндэли нэһилиэгэр саха аатырбыт худуоһунньуга Афанасий Мунхалов төрөөбүтэ.
Znak Narod RSYa.png Слепцов Марк Дмитриевич (28.11.1914—16.06.1989) — Саха АССР норуодунай артыыһа, РСФСР норуодунай артыыһа.
Znak Narod RSYa.png Соловьев Василий Сергеевич — Болот Боотур (15.04.1915—24.05.1993), саха норуодунай суруйааччыта, поэт.
Znak Narod RSYa.png Решетников Петр Михайлович (11.06.1915—09.09.1960) — Саха норуодунай артыыһа, РСФСР норуодунай артыыһа.
Znak Narod RSYa.png Василий Семенович Яковлев — Далан (01.04.1928—27.11.1996) — саха норуодунай суруйааччыта, педагогика билимнэрин кандидата.
Hero of Socialist Labor medal.png Новгородова Екатерина Иннокентьевна (13.04.1929) — агроном, Социалистическай Үлэ Геройа.
Гоголев Василий Николаевич (1957 с. алтынньы 9 к. төрөөбүт)— саха биллиилээх тустууга, ССРС спордун үтүөлээх маастара.

Үөрэх кыһалара[уларыт]

Орто оскуолалар

Орто анал үөрэх кыһалара

Үрдүк үөрэх кыһалара


Сигэлэр[уларыт]


Ыйынньыктар[уларыт]