Томпо улууһа
ТОМПО УЛУУҺА (ОРОЙУОНА) Киинэ — Хаандыга бөһүөлэгэ. Төрүттэммит күнэ-дьыла — 1931 сыл ыам ыйын 20 күнэ. Сирин иэнэ — 135,8 тыһ. кв.км. Дьокуускайга диэри ырааҕа: сиринэн — 449 км; уунан — 642 км; салгынынан — 370 км. 2002 сыллааҕы сурутуу көрдөрөрүнэн, олохтоохторун ахсаана: 15275 киһи. 2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 5280 киһи (34,57%); нууччалар — 7387 киһи (48,36%); украйыыннар - 850 киһи(5,56)%, эбээннэр — 829 киһи (5,43%); татаардар - 167 киһи (1,09%), эбэҥкилэр — 86 киһи (0,56%); атыттар — 676 киһи (4,43%). Улуус киһитин ахсаана 2007 сылга 14281 киһи.
Улуус Саха сирин илин өттүгэр тайаан сытар. Сирин ньуура араас. Сыл устата 200-250 мм сөҥүү түһэр. Сүрүн өрүстэрэ — Томпо, Алдан. Улуус иһигэр эриэккэс сир — былыр-былыргыттан ураты баай флоралаах Лэкэ Хайата баар.
Күн бүгүн улууска 9 муниципальнай тэриллии баар, ол иһигэр 2-тэ куораттыы тииптээх. Куораттыы тииптээх бөһүөлэктэргэ 9,2 тыһ. киһи, тыаларыгар 6,1 тыһ. киһи олорор. Тополинай сэлиэнньэтигэр, сүрүннээн, эбээннэр олороллор.
Улууска хорҕолдьун, алтан, сибиниэс, сурьма, молибден, кыһыл уонна үрүҥ көмүс, таас чох, о.д.а. туһалаах баай арааһа баар. Федор Шарыпов кыһыл көмүстээх руднигын туһунан сибидиэнньэлэр өссө 1743—1745 сс. биллибиттэрэ.
Улууска промышленность күүскэ сайдар. Экономикатыгар сүрүн миэстэни чоҕу хостооһун ьлар. Тыа хаһаайыстыбата промышленноһы кытары тэҥҥэ сайдар. Олохтоохтор тыа хаһаайыстыбатьнан: сылгы, ынах сүөһүнү, табаны, килиэккэлээх кыылы иитиинэн, кылааннаах түүлээҕи бултааһынынан, оҕуруот аһын үүннэриинэн дьарыктаналлар.
[уларыт] Демография
[уларыт] Администрацияларынан араарыы
| Улуус иһинээҕитэ | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| # | Бөһүөлэктэр
уонна нэһилиэктэр |
Кииннэрэ | Кыра
бөһүөлэктэр |
Улуус
кииниттэн, км |
Почта
индекса |
Нэһилиэнньэ
ахсаана (2007 сыл) |
| 1 | Хаандыга бөһүөлэк | улуус киинэ | 0 | 6 700 | ||
| 2 | Дьабарыкы Хайа бөһүөлэк | 60 | 2 000 | |||
| 3 | Байаҕантай | Кириэс Халдьаайы | Арыы Толоон, Ударник | 90 | 1 613 | |
| 4 | Мэҥэ Алдан | Мэҥэ Алдан | 65 | 1 013 | ||
| 5 | Теплай Ключ | Теплай Ключ | Авиапорт, Развилка | 73 | 904 | |
| 6 | Томпо | Тополинай | 294 | 872 | ||
| 7 | Саһыл | Кэскил | 40 | 540 | ||
| 8 | Ыҥаа | Новай | Сайдыы | 8 | 404 | |
| 9 | Охотскай Перевоз | Охотскай Перевоз | 120 | 135 | ||
| Барыта | 14 281 | |||||
