Арассыыйа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Арассыыйа Федерацията
Российская Федерация
Flag of Россия Coat of arms of Россия
Өрөгөй ырыатаРоссия Федерациятын өрөгөйүн ырыата
Location of Россия
Киин куората
(and largest city)
Москва
075 400) 55°45′N, 37°37′E
Ил тыла Нуучча тыла
Олохтоохтор ааттара Нууччалар
Дьаhалтата Федерал республика
 -  Президент Владимир Путин
 -  Премьер миниистир Дмитрий Медведев(Единая Россия)
 -  Арассыыйа Федерация Сүбэтин салайааччыта Валентина Матвиенко (Единая Россия)
 -  Ил Дума салайааччыта Сергей Нарышкин (Единая Россия)
Историята (862)1 Новгород тэриллиитэ 
Иэнэ
 -  Бүтүн 17 075 400 km² (1-я)
6 592 800 sq mi 
 -  Уу (%) 13
Олохтоохторо
 -  2008 estimate 142 008 838 (9-е)
 -  2002 census 145,166,731 
 -  Олохтоох чиҥэ 8,3/km² (209-й)
21 5/sq mi
БИО (АКП) 2007 estimate
 -  Total $2 089 trillion (7-й)
 -  Per capita $14 704 (52nd)
БИО (номинал) 2007 estimate
 -  Total $1 289 trillion (11-й)
 -  Per capita $9 074 (54th)
Дьини (2005) 40.5 
КСИ (2005) 0.802 (high) (67th)
Валюта Солкуобай (RUB)
Кэм зоната (UTC+2 to +12)
 -  Сайыҥҥы кэм  (UTC+3 to +13)
Ил домен .ru (.su reserved), (.рф2 2009 с.)
Телефон кода +7
1 Варягтары ыҥырыы күнэ-дьыла Арассыыйа судаарыстыбаннаһын саҕаланыытынан ааҕыллар; Арассыыйа билиҥҥи көрүҥэр федерация (РСФСР) быһыытынан 1917 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр олохтоммута. 1991 сыл ахсынньы 25 күнүттэн билиҥҥи аатын сүгэр.
2 Кириллический, ожидается со второго квартала 2009 года.[1]

Арассыыйа Федерацията (Российская Федерация) диэн Эуропа илин өттүгэр уонна Азия хоту өттүгэр сытар ил. Арассыыйа иэнинэн аан дойдуга ордук улахан ил (17 мөл 75 тыһ. 400 км² эбэтэр сир иэниттэн 11,46 % (1/9) ылар, иккис миэстэни ылар (Канада барыллаан икки төгүл кыра сири ылар).

Арассыыйа олохтоохторун ахсаана — 142 026,3 тыһ. киһи (2007 атырдьах ыйын 1 күнүнээҕи Росстат дааннайынан [2] туох баар Сир нэһилиэнньэтиттэн 2,15 %), нэһилэнньэтин 4/5 Эуропа өттүгэр олорор. Киһи ахсаанынан аан дойдуга 8-с миэстэни ылар. Дьонун улахан аҥаара куораттарга олорор — 73,0 %. Арассыыйаҕа элбэх омук олорор: нууччалартан ураты (79,83 %) дойдуга 180-тан тахса атын омуктар олороллор. Россия ил тылануучча тыла.

Арассыыйа 16 или кытта киирбиhэр, сиринэн: Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Беларусь, Украина, Грузия, Азербайдьан, Казахстан, Кытай, Монголия, Хоту Кэриэйэ, байҕалынан: Дьоппуон уонна АХШ.

Устуоруйата[уларыт]

Арассыыйа Федерацията Сэбиэскэй Социалистическай Республикалар Сойуустарын официальнай утумнааччыта.

Экономиката[уларыт]

Арассыыйа киин куората — Москва. Россияҕа 12 куорат 1 мөл. тахса киһилээх: Москва, Санкт-Петербург, Новосибирскай, Екатеринбург, Нижнэй Новгород, Самара, Омскай, Казань, Челябинскэй, Ростов-на-Дону, Уфа, Волгоград.

Омуктара[уларыт]

Арассыыйа элбэх омук олорор дойдута.

  • Ахсааннара бүтүн олохтоох ахсааныттан (145 млн) 0,1 бырыһыаныттан элбэҕи ылар омуктар (2002 сыллааҕы бутэһик сурутуу түмүгүнэн. Сурутуу түмүгүнэн бүтүннүүтэ — 145 мөл 166 тыһ. 731 киһи (2007 сыл ыам ыйын 1 күнүгэр 142,1 мөл. киһи).
  1. нууччалар — 115 мөл 889 тыһ. 107 киһи (бүтүн олохтоох 79,83 %)
  2. татардар — 5 мөл 554 тыһ. 601 киһи (3,83 %)
  3. украиннар — 2 мөл 942 тыһ. 961 киһи (2,03 %)
  4. башкорттар — 1 мөл 673 тыһ. 389 киһи (1,15 %)
  5. чуваштар — 1 мөл 637 тыһ. 094 киһи (1,13 %)
  6. чеченнар — 1 мөл 360 тыһ. 253 киһи (0,94 %)
  7. эрмээннэр — 1 мөл 130 тыһ. 491 киһи (0,78 %)
  8. мордвалар — 843 тыһ. 350 киһи (0,58 %)
  9. авардар — 814 тыһ. 473 киһи (0,56 %)
  10. беларустар — 807 тыһ. 970 киһи (0,56 %)
  11. казахтар — 653 тыһ. 962 киһи (0,45 %)
  12. удмурттар — 636 тыһ. 906 киһи (0,44 %)
  13. азербайдьаннар — 621 тыһ. 840 киһи (0,43 %)
  14. марилар — 604 тыһ. 298 киһи (0,42 %)
  15. ниэмэстэр — 597 тыһ. 212 киһи (0,41 %)
  16. кабардалар — 519 тыһ. 958 киһи (0,36 %)
  17. осетиннар — 514 тыһ. 875 киһи (0,35 %)
  18. даргиннар — 510 тыһ. 156 киһи (0,35 %)
  19. бүрээттэр — 445 тыһ. 175 киһи (0,31 %)
  20. сахалар — 443 тыһ. 852 киһи (0,31 %)
  21. кумыктар — 422 тыһ. 409 киһи (0,29 %)
  22. ингуштар — 413 тыһ. 016 киһи (0,28 %)
  23. лезгиннар — 411 тыһ. 535 киһи (0,28 %)
  24. комилар — 293 тыһ. 406 киһи (0,2 %)
  25. тывалар — 243 тыһ. 442 киһи (0,17 %)
  26. дьэбэриэйдэр — 229 тыһ. 938 киһи (0,16 %)
  27. грузиннар — 197 тыһ. 934 киһи (0,14 %)
  28. карачайдар — 192 тыһ. 182 киһи (0,13 %)
  29. сыгааннар — 182 тыһ. 766 киһи (0,13 %)
  30. калмыктар — 173 тыһ. 996 киһи (0,12 %)
  31. молдованнар — 172 тыһ. 330 киһи (0,12 %)
  32. лактар — 156 тыһ. 545 киһи (0,11 %)
  33. кэриэйдэр — 148 тыһ. 556 киһи (0,1 %)
  34. атын омуктар — 2 мөл. 414 тыһ. 558 киһи. (1,66 %)
  35. омуктарын эппэтэхтэр — 1 мөл 460 тыһ. 751 киһи (1,01 %)

Быһаарыылар[уларыт]