Саха тыла
Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
| Саха тыла | ||
|---|---|---|
| Дойдулар: | Арассыыйа | |
| Регион: | Саха Сирэ | |
| Total speakers: | 456,288 (2002 с. туругунан)[1] | |
| Language family: | Алтай тыллара Түүр тыллара Хотугулуу-илин түүр Саха тыла |
|
| Суруга: | Кирилл алпабыыта Латин алпабыыта |
|
| Ил суолталаах | ||
| Ил статустаах: | Саха Сирэ | |
| Салайыллар: | no official regulation | |
| Language codes | ||
| ISO 639-1: | none | |
| ISO 639-2: | sah | |
| ISO 639-3: | sah | |
 |
||
| Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode. | ||
Саха тыла диэн сахалар тыллара, түүр тылларыттан биирдэстэрэ. Саха Республикатын ил тыла.
Ис хоһооно |
[уларыт] Саха алпабыыта
[уларыт] Кирилл алпабыыта
| А а | Б б | В в | Г г | Ҕ ҕ | Д д | Дь дь | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м |
| Н н | Ҥ ҥ | Нь нь | О о | Ө ө | П п | Р р | С с |
| Һ һ | Т т | У у | Ү ү | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч |
| Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |
[уларыт] Саха тылын дорҕоонноро уонна суруллуулара
| Кириллица | Название | IPA | примечания |
|---|---|---|---|
| А а | а | /a/ | |
| Б б | бэ | /b/ | |
| В в | вэ | /v/ | Нуучча тылыттан кэлбит тыыларга эрэ туттуллар |
| Г г | гэ | /g/ | |
| Ҕ ҕ | ҕэ | /ɣ/, /ʁ/ | |
| Д д | дэ | /d/ | |
| Дь дь | дьэ | /ɟ/ | |
| Е е | е | /e/, /je/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Ё ё | ё | /jo/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Ж ж | жэ | /ʒ/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| З з | зэ | /z/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| И и | и | /i/ | |
| Й й | йот | /j/, /j̃/ | |
| К к | ка | /k/, /q/ | |
| Л л | эл | /l/ | |
| М м | эм | /m/ | |
| Н н | эн | /n/ | |
| Ҥ ҥ | эҥ | /ŋ/ | Лигатура «НГ» (заднеязычное «Н») |
| Нь нь | эньэ | /ɲ/ | «Н с мягким знаком» (мягкое «Н») |
| О о | о | /o/ | |
| Ө ө | ө | /ø/ | «О с перекладиной» (как немецкое «Ö») |
| П п | пэ | /p/ | |
| Р р | эр | /r/ | |
| С с | эс | /s/ | |
| Һ һ | һэ | /h/ | Как английское или немецкое «H» (придыхание) |
| Т т | тэ | /t/ | |
| У у | у | /u/ | |
| Ү ү | ү | /y/ | «Прямая У» (как немецкое «Ü») |
| Ф ф | эф | /f/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Х х | ха | /x/ | |
| Ц ц | цэ | /ʦ/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Ч ч | че | /c/ | |
| Ш ш | ша | /ʃ/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Щ щ | ща | /ɕː/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Ъ ъ | кытаатыннарар бэлиэ | /◌./ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Ы ы | ы | /ɯ/ | |
| Ь ь | сымнатыы бэлиэтэ | /◌ʲ/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Э э | э | /e/ | |
| Ю ю | ю | /ju/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
| Я я | я | /ja/ | Используется только в словах, заимствованных из русского языка |
1. Саха тыла сүүрбэ аһаҕас дорҕоонноох: а, аа, о, оо, э, ээ, ө, өө — киэҥ; и, ии, ы, ыы, у, уу, ү, үү — кыараҕас; иэ, үө, ыа, уо — дьуптуон.
2. Саха тыла сүүрбэ бүтэй дорҕоонноох: б, г, ҕ, д , дь, й (j), л, м, н, нь, ҥ, р, һ — ньиргиэрдээх; к, п, с, т, х, ч — ньиргиэрэ суох.
3. Уһун аһаҕас, дьуптуон уонна хоһулаһар бүтэй дорҕоон сурукка икки буукубанан суруллар, холобур: таас, туус; ыар, иэс, уос, үөс; аттаах,муннук.
4. Хоһуласпыт ньнь бүтэй дорҕооҥҥо биир сымнатыы бэлиэтэ суруллар, холобур: оонньоо, оҕонньор, булгунньах, чаанньык.
5. Мурун [j] дорҕооно сурукка й буукубанан бэлиэтэнэр.
[уларыт] Өссө маны көр
ad,isim (aat) balık (Balık) bu gün (Bügün) bu yıl (Bıyıl) burun (Murun) dil (Tıl) diş (Tiis) et (Et) ev (Cie) için (İhin) iğne;diken (İnne) iki (İkki) kalın (xalın) kar (xaar) nine,ebe (Ebe) O (Ol) Öğrenci (Üöreneeççi) öğrenci (Üöreneeççi) öğren (Üören)
tarak (Taraax) tüm (Barı,büttüün) yok,değil (Suox) yüz (Süüs)
[уларыт] Саха тыла, Түрк тыла , Кыргыз тыла
Саха тыла "С" , Түүрк тыла "Й" , Кыргыз тыла "Ж"
| TÜRKİYE TÜRKÇESİ (Y) (Түркийэ түүрдэрэ) | KIRGIZ TÜRKÇESİ (C) (Кыргызстан түүрдэрэ) | SAHA TÜRKÇESİ (S) (Саха түүрдэрэ) | Кыргызстан Наречиесинде | Саха Наречиесинде | Стамбул Наречиесинде |
| yıl | Cıl | Sıl | жыл | Сыл | йыл |
| yağmur | camğır | Samıır | жамгыр | самыыр | яғмур |
| Yaka | caka | Sağa | жака | саҕа | яка |
| yalamak | caloo | Salaa | жалоо | салаа | яла |
| Yaş | caş] | Saas | жаш | саас | яш |
| yaşdaş | caştaş | Saastıı kihi | жашташ | саастыы киһи | яшдаш |
| Yat | cat | Sıt- | жат | сит | ят |
| yedi | ceti | Sette | жети | сэттэ | ети |
| Yel | cel | Siel | жел | сиэл | ел |
| yeni | cañı | Saña | жаңы | саҥа | ени |
| Yeniden | cañıdan | Sañattan | жаңыдан | саҥаттан | енидэи |
| yer | cer | Sir | жер | сир | ер |
| Yumak (yıkamak) | cuu- | Suuy- | жуу | сууй | ю-(мак) |
| Yıldız | cıldız | Sulus | жылдыз | сулус | йылдыз |
| Yirmi (20) | cıyırma | Süürbe | жыйырма | сүүрбэ | йирми |
| Yok (hayır) | cok | Suoh | жок | суох | ёк |
| Yol | col | Suol | жол | суол | ёл |
| Yumurta | cumurtka | Sımmııt | жумуртка | сымыыт | юмурта |
| Yumuşak | cumşak | Sımnağas | жумшак | сымнаҕас | юмушак |
| Yüz | cüz | Süüs | жүз | сүүс | йүз |
[уларыт] Бас тыл
- ↑ Russian Census 2002. Распространенность владения языками (кроме русского)(Knowledge of languages other than Russian)(Russian)
