Усуйаана улууһа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

УСУЙААНА УЛУУҺА (Уус Дьааҥы улууһа)

Киинэ — Депутатскай бөһүөлэгэ. Төрүттэммит күнэ-дьыла — 1967 сыл тохсунньу 5 күнэ. Сирин иэнэ — 120,3 тыһ. кв.км. Дьокуускайга диэри ырааҕа: сиринэн — 2068 км; салгынынан — 950 км. 2002 с. биэрэпис көрдөрөрүнэн, олохтоохторун ахсаана: 10,0 тыһ. киһи; ол иһигэр куораттыы тииптээҕэр — 5,9 тыһ.; тыатыгар — 4,1 тыһ. Нэһилиэнньэтэ 1989 с. — 42,9 тыһ. киһи эбит. Национальнай састааба: сахата — 37,6%; нууччата — 35,4%; эбээнэ — 10,6%; эбэҥ-китэ — 0,5%; юкагира — 0,3; атыттар — 15,6%.

Улуус Саха сирин хоту өттүгэр Хотугу полярнай эргимтэ кэннигэр тайаан сытар. Сирин ньуура араас: хайалаах уонна дэхси. Хоту өтгө — Дьааҥы-Индигир намтал сирэ, хоту өттө — Силээннээх, Иргичээн сис хайалара. Тохсунньу ыйга орто температура -32...-40 кыраадыс тымныы, от-ыйыгар +4...+17 кыраадыс сылаас. Сыл устата хоту өттүгэр 150-200 мм, соҕу-руутугар 250-300 мм сөҥүү түһэр. Бөдөҥ өрүстэрэ — Дьааҥы, Омолой, Чондон уо.д.а. Элбэх күөллээх, ол иһигэр Буустаах баар.

Улууска сиртэн хостонор баайтан кыһыл көмүс, хорҕолдьун, вольфрам, ртуть, сибиньиэс, сыыҥка, бороҥ чох бааллар. Оройуоҥҥа 10 муниципальнай тэриллии баар.

Усуйаана экономикатыгар сүрүн оруолу промыш-ленность — көмүһү(урут), хорҕолдьуну хостооһун ылар, маны таһынан балык собуота(суох буолбута ыраатта), олохтоох промыш-ленность тэрилтэлэрэ бааллар.

Тыа хаһаайыстыбатыгар сүрүн дьарыктара дьиэ табатын иитиитэ, балыктааһын. Ынах сүөһүтүн көрүү(Силээннээххэ),кырсаны бултааһын (Дьүкэгиир) балай да сайдыбыттар.

Демография[уларыт]

Биэрэпис ыытыллыбыт сыллырга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана Хос быһаарыы: ¹1939, 1959 уонна 1970 сыллааҕы биэрэпискэ Дьааҥы улууһуттан Усуйаанаҕа тиксибит бөһүөлэктэр уонна нэһилиэктэр нэһилиэнньэлэрин суммалара көрдөрүллүбүт.
2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн омуктар өлүүлэрэ


Администрацияларынан араарыы[уларыт]

Усуйаана улууһун каартата


Улуус иһинээҕитэ
# Бөһүөлэктэр

уонна нэһилиэктэр

Кииннэрэ Кыра

сэлиэнньэлэр

Улуус

кииниттэн, км

Почта

индекса

Нэһилиэнньэ

ахсаана

(2007 сыл)

1 Депутатскай бөһүөлэк улуус киинэ 0 3 200
2 Уус Куйга бөһүөлэк 224 1 500
3 Нижнеянскай бөһүөлэк 602 500
4 Хаһаачыйа Хаһаачыйа Кириэс 451 1 506
5 Силээннээх Сайылык Буур хаайбыт 120 921
6 Тумат Тумат 656 534
7 Омолой Хайыр 498 464
8 Усуйаана Усуйаана 486 316
9 Уйаандьы Уйаандьы 60 127
10 Дьүкээгир Дьүкээгир 798 123
Барыта 9 191

Быраҕыллыбыт бөһүөлэктэр[уларыт]


Биллэр көстөр дьоннор[уларыт]

Өтүөс кулуба,Дьэргэли,Ильковскай Көстөкүүн Уоһукабыс,Захаров Ньукулай Хабыраллабыс, Дьяконов Владимир Александрович,Федоров Павел Иванович,Михайлов Владимир Николаевич,Дьяконов Сэмэн,Федоров Георгий Николаевич,Горохов Сэмэн Баһылайабыс,Аммосова Матрёна Ивановна,Быканов Прокопий Иннокентьевич,Колесов Ньукулай Саабыс,Ребров Иван Климентьевич,Григорьев Владимир Афанасьевич,Ильковскай Көстөөкүүн Көстөкүүнэбис,Слепцов Софрон Николаевич,Стрижев Петр Михайлович,Полушкин Григорий Николаевич

Үөрэҕирии[уларыт]