Нам улууһа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Нам — Саха сирин улууһа.

улуус
Нам улууһа Намский улус
Гиэрбэтэ
Сурукка киирбитэ:	1800?
Улуус буолуута:	? с.
Иэнэ:	11,9 тыһ. км²
Кэм зоната:	MSK+6 (UTC+9, сайын UTC+10)
/index.html В энциклопедии «Мой город»

Ис хоһооно 1 География 2 Демография 3 Администрацияларынан араарыы 4 Салалта 5 Экономика 5.1 Tуризм 5.2 Транспорт 6 История 6.1 Улуус аата 6.2 Биллэр дьоно 7 Искусство, култуура 7.1 Музейдар, быыстапкалар, пааматынньыктар 8 Үөрэҕирии 9 Араас 10 Туттуллубут литература 11 Ыйынньыктар

[уларыт] География

• Сирин иэнэ: 11,9 тыһыынча кв.км.
• Сытар координаталара: ?
• Дьокуускайтан ырааҕа: сиринэн 84 км., уунан 96 км.
• Сыл орто температурата: 10,7 кыраадыс тымныы.
  • Тохсунньу ый орто температурата: 43,7 кыраадыс тымныы
  • От ыйын орто температурата: 18,3 сылаас
• Сылга самыыр түһүүтүн орто кээмэйэ: 187 мм.

[уларыт] Демография

[уларыт] Администрацияларынан араарыы

#	Нэһилиэктэр	Кииннэрэ	Кыра бөһүөлэктэр	Улуус кииниттэн, км	Почта индекса	Нэһилиэнньэ ахсаана (2007 сыл)
1	Өлүөнэ	Нам улуус киинэ		0		9138
2	Хамаҕатта	Кириэс Кытыл		5		1587
3	Хатыҥ Арыы	Аппааны	Кыһыл Дэриэбинэ	4		1556
4	Бастакы Хомустаах	Кыһыл Сыыр		22		1392
5	Хатырык	Остуолба		35		1088
6	Үөдэй	Ымыйахтаах		32		1134
7	Модут	Тумул		20		959
8	Хараап Биэрэгэ	Хараап Биэрэгэ		7		931
9	Бартыһаан	Бартыһаан		17		903
10	Иккис Хомустаах	Хатас	Воин, Тараҕай Бэс, Үүнэр Олох	15		672
11	Бөтүҥ	Бүтэй Үрдэ		11		549
12	Көбөкөн	Харыйалаах		50		535
13	Түбэ	Булуус		77		425
14	Никольскай	Никольскай		10		373
15	Салбан	Хоҥор Биэ		72		321
16	Арбын	Сыаганнаах		75		288
17	Таастаах	Өргөлөөх		65		270
18	Искра	Күрэҥ Ат		25		203
19	Фрунзе	Фрунзе		42		147
20	Маймаҕа	Маймаҕа		42		157
	Барыта					22728

[уларыт] Салалта

Баhылык Альберт Иннокентьевич Ильин

[уларыт] Экономика

• Экологическай-экономическай оройуона: Киин улуус, алаас-тайҕа
• Дьарыктанар эйгэтэ: тыа хаһаайыстыбата, сүөһүнү иитии

Улуус Өлүөнэ өрүс ортотун диэккиннэн икки өттүнэн тайаан сытар. Улууска икки Эркээйи Сир баар: "Белоозерскай" уонна "Харбаайы". "Белоозерскай" төрүттэммит сыла 1974, иэнэ 636 кв.км. "Харбаайы" төрүттэммит сыла 1996, иэнэ 326 кв.км. Улууска "Кэҥкэмэ" диэн оҕо экологическай паарката баар.

[уларыт] Tуризм

[уларыт] Транспорт

Улуус киинэ Саха сирин киинин Дьокуускайы кытта оҥоһуулаах асфальт суолунан холбонон турар. Өрүс үрдүгэр олорор нэһилиэктэр сайын таһаҕастарын уу суолунан таһаллар, биирдиилээн хаһаайыстыбалар мотуоркалаах буолаллар.

[уларыт] История

• Төрүттэммит сыла: 1930 сыл олунньу 10 күнэ

[уларыт] Улуус аата

Эдуард Карлович Пекарскай Байаҕантай киһитэ П.Е.Готовцев 1893 с. суруйбутугар олоҕуран, Нам – Омоҕой сиэнэ, Аан Эрэһэ ойуун уола этэ диэбит. Сэһэн Боло 1935 с. итиннэ дьүөрэлэтэн суруйбут: "Омоҕой Баайы кытта кэлсибит Аан Эрэһэ ойуун диэн баарыттан Нам диэн төрүөн, кинилэр билиҥҥи Нам сиригэр олохсуйаллар"^[1]

Историк Василий Николаевич Иванов 1642 сыллааҕы биэрэпис матырыйаалларын үөрэтэ сылдьан, Нам буолаһыгар Нам уолаттара Ибей Намов уонна Мымах Намов диэннэр баалларын булбут. Мымах диэн кинээс олоро сылдьыбыт. Кини аҕата Нам диэн ааттаах киһи эбит.

Филолог Ньургун Михайлович Иванов быһаарыытынан Нам диэн аат монгол тылыттан төрүттээх, "намыһах, намтал; чуумпу, холку, намыын" диэн суолталаах. Багдарыын Сүлбэ онтон сиэттэрэн, "Нам оҕонньору дьоно холкутун, намыынын бэлиэтээн, хайҕаан, итинник ааттаабыт буолуохтарын сөп"^[2] диэбитэ.

[уларыт] Биллэр дьоно

Намтан төрүттээх биллэр дьон:

• Максим Кирович Аммосов – саха норуотун чулуу уола.
• Винокуров Илья Егорович – уһулуччулаах государственнай уонна политическай деятель.

Нам улууһуттан тахсыбыт талааннаах дьон:

• Таллан Бүрэ
• П.П. Ядрихинскай – Бэдьээлэ норуот ырыаһыта, олоңхоһута.
• Олоңхоһут Е.Г. Охлопков.
• И.Д. Винокуров – Чаҕылҕан,
• Н.М. Рыкунов.

Художниктар Е.М. Шапошников, Е.С. Сивцев, В.С. Парников, В.В. Петров, А.Е. Евстафьев, Е.Н. Винокурова, А.И. Лукин.

Самодеятельнай композитор З.П. Винокуров.

[уларыт] Искусство, култуура

[уларыт] Музейдар, быыстапкалар, пааматынньыктар

• Нам художественнай музейа (678380, Республика Саха (Якутия), Намский улус, с. Намцы, ул. Советская, 5)

[уларыт] Үөрэҕирии

Сүрүн ыстатыйа: Нам улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ

[уларыт] Араас

[уларыт] Туттуллубут литература

1. ↑ Сэһэн Боло. Лиэнэҕэ нуучча кэлиэн иннинээҕи саха олоҕо. Дьокуускай, 1938, 5-7696-0466-2
2. ↑ Багдарыын Сүлбэ: Улуустар ааттара. Дьокуускай, 2001. 89 стр.

[уларыт] Ыйынньыктар

• http://www.sitc.ru/monitoring/nam/index.shtml