Дыгын оонньуулара

Тас видео-билэлэр
	Дыгын оонньуулара. 2013, формат видео — ru:QuickTime

Дыгын оонньуулара — саха төрүт оонньууларыгар боотурдар күрэхтэһиилэрэ.

Саха төрүт оонньууларыгар күрэхтэһии Дьокуускай куорат ыһыаҕар 1990 сылтан саҕалаан ыытыллар. Бастакы кыайыылааҕынан Андрей Попов (Амма улууһа) буолбут, 1991 сыллаахха кыайыыны Василий Николаев (Бүлүү) ситиспит. 1992 сыллаахха ыытыллыбатах. 1993 сыллаахха Юрий Эверстов (Нам улууһа), 1994 – Валерий Сивцев (Тулаҕы) кыайбыттар.

1995 сылтан бу күрэхтэһии «Дыгын оонньуулара» диэн аатыран, хас сыл аайы «Туймаада ыһыаҕын» чэрчитинэн ыытыллар (1995 сылтан саҕалаан Дьокуускай ипподромугар, 1998 сылтан «Үс хатыҥ» диэн ыһыахтыыр сиргэ). Оонньуулар саҕаланыахтарыттан үс төгүллээх чемпионунан Иннокентий Макаров (Чурапчы улууһа)(1995-1997), биэс төгүллээх - Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)(2016-2019,2021), алта төгүллээх — Николай Дьяконов (Нам улууһа)(1998,2002-2006), сэттэ төгүллээх — Иван Белолюбскай —Күүстээх Уйбаан (Уус-Алдан улууһа)(1999,2007-2012) буолбуттар.

Дыгын оонньууларын көрүҥнэрэ

Оонньуулар торумнарыгар араас кэмҥэ кулун тардыы, бэрэмэдэйдээх сүүрүү о. д. а. көрүҥнэр бааллара.

Күрэс көрүҥэ		Бастаан ыытыллыбыт сыла
	Үс төгүл үс		3 кылыы, 3 ыстаҥа, 3 куобах
	Тутум эргиир
	Хапсаҕай
	Оҕунан ытыы		35 м
	Мас тардыһыыта
	Кыыһы эккирэтии (сүүрүү)		400 м
	Тааһы көтөҕүү		110 кг

Дыгын оонньууларын кыайыылаахтара

Оонньуулар	Буолбут сыла	Күрэхтэһээччи ахсаана	Бастакы	Иккис	Үһүс	#
I	1995	10	Иннокентий Макаров	Юрий Эверстов (Нам улууһа)	Пётр Давыдов (Эдьигээн улууһа)
II	1996	12	Иннокентий Макаров	Яков Оконешников	Пётр Варламов (Нам улууһа)
III	1997	12	Иннокентий Макаров	Петр Матаннанов (Таатта улууһа)	Александр Захаров
IV	1998	12	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Сергей Кузьмин	Пётр Варламов
V	1999	8	Иван Белолюбскай	Николай Максимов	Юрий Хабаров
VI	2000	7	Юрий Эверстов (Нам улууһа)	Николай Максимов	Анатолий Баишев (Амма улууһа)	^[1]
VII	2001	12	Анатолий Баишев (Амма улууһа)	Николай Колодко (Нерюнгри)	Николай Максимов	^[1]
VIII	2002	8	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Иван Белолюбскай	Пётр Варламов
IX	2003	8	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Иван Белолюбскай	Александр Кузнецов
X	2004	7	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Иван Белолюбскай	Василий Иванов (Нам улууһа)
XI	2005	8	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Иван Белолюбскай	Николай Саввинов
XII	2006	14	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Николай Саввинов	Фёдор Фёдоров
XIII	2007	12	Иван Белолюбскай	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Фёдор Фёдоров
XIV	2008	20	Иван Белолюбскай	Николай Дьяконов (Нам улууһа)	Борис Сивцев (Нам улууһа)
XV	2009	12	Иван Белолюбскай	Фёдор Фёдоров	Борис Сивцев (Нам улууһа)
XVI	2010	11	Иван Белолюбскай	Фёдор Фёдоров	Любомир Николаев
XVII	2011	12	Иван Белолюбскай	Николай Николаев	Любомир Николаев
XVIII	2012	16	Иван Белолюбскай	Александр Аринкин	Любомир Николаев
XIX	2013	13	Любомир Николаев	Николай Николаев	Александр Аринкин	^[2]^[3]
XX	2014	13	Пётр Старостин	Любомир Николаев	Александр Аринкин
XXI	2015	12 (24)	Алексей Кутуков (Нам улууһа)	Пётр Старостин	Алексей Козлов
XXII	2016	12	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	Алексей Козлов	Артем Варданян (Нам улууһа)
XXIII	2017	12	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	Артем Варданян (Нам улууһа)	Алексей Козлов
XXIV	2018	12	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	Николай Матаннанов (Таатта улууһа)	Айсен Ботуев
XXV	2019	12	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	Артем Варданян (Нам улууһа)	Леонид Филиппов (Амма улууһа)
XXVI	2020	12	Леонид Филиппов (Амма улууһа)	Артем Варданян (Нам улууһа)	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)
XXVII	2021	12	Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	Николай Матаннанов (Таатта улууһа)	Дьулустан Ноговицын
XXVIII	2022	12	Алексей Уваровский (Кэбээйи улууһа)	Николай Матаннанов (Таатта улууһа)	Дьулустан Ноговицын
XXIX	2023	12	Вячеслав Дьяконов (Нам улууһа)	Артем Варданян (Нам улууһа)	Айсен Ботуев
XXX	2024	12	Дьулустан Ноговицын	Борис Сдвижков (Амма улууһа)	Артем Дьяконов (Кэбээйи улууһа)
XXXI	2025	16	Борис Сдвижков (Амма улууһа)	Артем Дьяконов (Кэбээйи улууһа)	Алексей Соколов

Дыгын оонньууларын ситиһиилэрэ

Ордук элбэхтэ кыайбыт боотур

Боотур	Уопсайа	Хас сыллаахха
Иван Белолюбскай	7	1999, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
Николай Дьяконов (Нам улууһа)	6	1998, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006
Егор Филиппов (Хаҥалас улууhа)	5	2016, 2017, 2018, 2019, 2021
Иннокентий Макаров	3	1995, 1996, 1997
Юрий Эверстов (Нам улууһа)	1	2000
Анатолий Баишев (Амма улууһа)		2001
Любомир Николаев		2013
Пётр Старостин		2014
Алексей Кутуков (Нам улууһа)		2015
Леонид Филиппов (Амма улууһа)		2020
Алексей Уваровский (Кэбээйи улууһа)		2022
Вячеслав Дьяконов (Нам улууһа)		2023
Дьулустан Ноговицын		2024
Борис Сдвижков (Амма улууһа)		2025

Ордук элбэхтэ кыайбыт улуус

Улуус	Боотурдара	Уопсайа
Нам улууһа	4	9
Уус-Алдан улууһа	1	7
Хаҥалас улууhа	1	5
Чурапчы улууһа	2	4
Амма улууһа	3	3
Үөһээ Бүлүү улууһа	1	1
Кэбээйи улууһа	1	1
Горнай улууһа	1	1

Быһаарыылар

1 2 Николай Дьяконов кыттыбатах.
↑ Ирина Протодьяконова. Имя нового кумира, Победителя «Игр Дыгына-2013″ — Любомир Николаев! // SakhaPress.ru. — 01.07.2013.
↑ 2013 сылтан Иван Белолюбскай кыттыбат.

Сигэлэр

Республиканский центр национальных видов спорта им. В. Манчаары: (29—30 июня) Соревнования по национальному многоборью «Дыгын оонньуулара» Архыыптаммыт 2013, Атырдьах ыйын 6 күнүгэр.
SakhaPress.ru: Иван Белолюбский установил планку недосягаемости
Игорь Платонов. Кто выиграет Игры Дыгына? // Республиканский центр национальных видов спорта имени Василия Манчаары. — 27.06.2013.
Владислав Коротов. «Дыгын оонньууларын» саҥа кыайыылааҕа — Чурапчы уола Петр Старостин // Республиканский центр национальных видов спорта имени Василия Манчаары. — 03.07.2014.

[нд-1] 1 2 Николай Дьяконов кыттыбатах.

[2] Ирина Протодьяконова. Имя нового кумира, Победителя «Игр Дыгына-2013″ — Любомир Николаев! // SakhaPress.ru. — 01.07.2013.

[3] 2013 сылтан Иван Белолюбскай кыттыбат.

[1]

[2]

[3]