Үөһээ Бүлүү улууһа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Үөһээ Бүлүү улууһа
Верхневилюйский улус
Гиэрбэтэ
Coat of Arms of Verkhnevilyuisky rayon (Yakutia).png
Былааҕа
Flag of Verkhnevilyuysky rayon (Yakutia).png
Дойду  РоссияFlag of Russia.svg Россия
Регион  Саха СирэFlag of Sakha.svg Саха Сирэ
Улуус киинэ  Үөһээ-Бүлүү
 Үөһээ Бүлүү
Иһигэр киирэллэр  21 олохтоох тэриллии
Улуус баһылыга  Поскачин Владимир Семенович
Сурукка киирбитэ  1734 эбэтэр XVII үйэ саҕаланыыта
Улуус буолуута  1931 с.
Урукку аата  Куорамыкы
Иэнэ  42,0 тыһ. км²
Муора таһымыттан үрдүгэ
 - Чыпчаала
 - Орто үрдүгэ
 - Намыһах сирэ

 400? м
 200? м
 100? м
Климата  тосту-конт
Олохтоох дьонун ахсаана
 • Чиҥэ
 • Омуктара
 • Конфессиялар
 21,4 тыһ. киһи (2002)
 0,5 киһ./км²
 саха
 язычниктар
Олохтоохторун аата  үөһээ-бүлүүлэр
Үөһээ Бүлүү улууһа Саха Сирин каартатыгар
Кэм зоната  MSK+6 (UTC+9, сайын UTC+10)
Төлөппүөн кода  41—133
Почта индексэ  678230
ОКАТО кода  1
Commons`ка категорията Verkhnevilujsk
Официальнай ситим-сир
Яндекс.Карты

Үөһээ Бүлүү улууһаБүлүү өрүс сүнньүгэр сытар нэһилиэктэрдээх, тайаан сытар сиринэн атын улуустарга тэҥнээтэххэ кыра гынан баран Саха Сиригэр суолталаах улуус. Киинэ — Үөһээ Бүлүү с. Билиҥҥи кыраныыссатынан 1935 сыллаахха олунньу 10 күнүгэр Булуу улууһуттан араарыллан төрүттэммит. Бу улуустан элбэх культура, наука, политика уонна уопсастыба үлэһиттэрэ тахсыбыттара. Былыр-былыргаттан биир олоҕунан, сороҕор биир кииннэнэн олорбут уруулуу улуустара Бүлүү уонна Ньурба буолаллар.

Демография[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

2007 сылга улуус киһитин ахсаана 21 496 киһи. 2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 20 855 киһи (97,53%), нууччалар — 223 киһи (1,04%), эбэҥкилэр - 112 киһи (0,52%), эбээннэр — 54 киһи (0,25%), уонна атын омуктар — 139 киһи (0,66%).


Биэрэпис ыытыллыбыт сылларга уонна 2007 сылга нэһилиэнньэ ахсаана


Географията[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Саха сирин арҕаа өттүгэр, Бүлүү өрүс орто сүүрээнигэр тайаан сытар. Сирин ньуура дэхси.

Тохсунньуга орто температурата 36—40 кыраадыска диэри тымныы, от ыйыгар 12—14 кыраадыс сылаас.

Сыл устата 200—250 мм сөҥүү түһэр. Кыраныыссалаһар улуустара: хотуттан Өлөөн уонна Бүлүү улуустара, илинтэн Горнай улууһа, соҕурууттан Өлүөхүмэ улууһа, соҕурулуу-арҕааттан уонна арҕааттан Сунтаар уонна Ньурба улуустара.

Улууска кумах ардайдаах туой курдук тутуу матырыйаала, киэҥник таҕаммыт сиртэн хостонор баай биирдиилээн көрүҥнэрэ баар. Былыр көмүс сууйаллара.

Улууска 2006 сылтан поселенческай таһымнаах 21 олохтоох тэриллии үөскээн үлэлиир.

Тыа хаһаайыстыбатын сүрүн салаатынан ынах, сылгы сүөһүнү иитии буолар. Ону таһынан туораахтаах культураны, оҕуруот аһын, хортуосканы үүннэрииннэн дьарыктаналлар.






Историята[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Түүкээн үрэх Бүлүү өрүскэ түһэр сиригэр былыр нууччалар Бүлүүгэ бастаан кэлэн баран симиэбийэ (зимовье) туруорбуттара.

Онтуктара хас да сыллар усталарыгар бу эргин опорнай пуун быhыытынан турбута.

Онтон Олоҥноох диэн сиргэ билиҥҥи Нам сэлиэнньэтин сиригэр көһөрүллүбүтэ, Оленск диэн сурукка киирбитэ. Кэлин онтон билигин Бүлүү куората турар сиригэр киин буолбута.

Онон кырдьаҕас Бүлүү куоратын историята Верхневилюйскай симиэбийэттэн саҕаланар.

Администрацияларынан араарыы[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Үөһээ Бүлүү улууһун каартата
# Нэһилиэктэр Кииннэрэ Кыра сэлиэнньэлэр Улуус

кииниттэн, км

Почта

индекса

Нэһилиэнньэ

ахсаана

(2007 сыл)

1 Үөһээ Бүлүү улуус киинэ 0 6792
2 Үөдүгэй Андреевскай Куду 1 2092
3 Нам Хомустаах 15 1273
4 Дүллүкү Дүллүкү Бүтэйдээх 40 1264
5 Хоро Хоро 15 1217
6 Боотулу Боотулу Көтөрдөөх 250 1559
7 Далыр Далыр Быччыгдаан, Кулуһуннаах 75 931
8 Кэнтик Харыйалаах 9 749
9 Мэйик Сайылык Маай 85 680
10 Ороһу Ороһу 25 675
11 Тамалакаан Тамалакаан 30 593
12 Өргүөт Өргүөт 60 580
13 Маҥаас Харбала Чэҥэрэ 113 554
14 Оҥхой Оҥхой 50 553
15 Харбалаах Күл 40 503
16 Кырыкый Кырыкый 90 494
17 Сургуулук Баҕадьа Киэҥ Күөл 150 467
18 Балаҕаннаах Балаҕаннаах 22 340
19 Туобуйа Туобуйа 250 315
20 Быракаан Быракаан 90 249
21 Хомустаах Хомустаах 55 220
Барыта 21496

Үөрэҕирии[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Улуус биллиилээх дьоно[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Hero of the Soviet Union medal.png Миронов Алексей Афанасьевич (11.04.1912—30.03.1945) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Геройа.
Тобуроков Петр Николаевич, Саха народнай поэта
Znak Narod RSYa.png Сивцев Василий Тарасович (22.12.1933 төр.) — литератураны ырытааччы, тылбаасчыт, саха норуодунай поэта.