Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа
| Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега | |||||
|
нууч. Еврейская автономная область идиш ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט | |||||
| |||||
_-_Jewish_Autonomous_Oblast_(Crimea_disputed).svg) | |||||
| Дойдута |
 Арассыыйа | ||||
| Киин куората | Биробиджан | ||||
| Губернатор | Мария Костюк | ||||
| Парламент Бэрэсэдээтэлэ | Андрей Голубь | ||||
| География | |||||
| Иэнэ | 36 271 км² | ||||
| Кэм зоната | UTC+10 | ||||
| Нэһилиэнньэ | |||||
| Олохтоохторо | 144 428 киһи (2025 сыл) | ||||
| Омуктар | нууччалар, украиннар, дьэбириэйдэр уонна да атын | ||||
| Официальнай тыла | нуучча тыла уонна идиш | ||||
| Цифровой идентификатордар | |||||
| ISO 3166-2 | RU-YEV | ||||
| Субъект кода | 79 | ||||
Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа (нууч. Еврейская автономная область — ЕАО[1], идиш ייִדישע אויטאָנאָמע געגנט[2][3]) — Арассыыйа Бэдэрээссийэтин субъега. Уһук Илин федеральнай уокурук уонна Уһук Илин экономическэй оройуон састаабыгар киирэр. Киинэ — Биробиджан куорат[1]. Олохтоохторун ахсаана — 144 428 киһи, 2025 сыл дааннайдаранынан[4], олортон 837 киһитэ — дьэбириэйдэр[5].
Автономиялаах уобалас Амур уобалаһын уонна Хабаровскай кыраайдын кытта кыраныыссалыыр, өссө соҕуруунан уонна Амур өрүһүнэн Кытайдыын кыраныыссалыыр. Автономиялаах уобалас икки рельеф көрүнүгэр турар: хотулуу-арҕаа — хайалаах уонна соҕурулуу-илин — көнө. Хайалаах чааһа Хингано-Буреинскай хайа систематын соҕуруу чааһа буолар, оттон көнөтө Орто Амур намтала буолар[1].
1934 сыллааҕы ыам ыйын 7 күнүнээҕи ВЦИК ыйааҕынан Биро-Биджанскай национальнай оройуон Дьэбириэй автономиялаах уобалаһа буолбута[6].
Автономнай уобалас 1 уобаластааҕы суолталаах куоракка — Биробиджан уонна 5 оройуоҥҥа (Облученскай, Смидовичскай, Биробиджанскай, Ленинскай, Октябрьскай) арахсар[7].
Нэһилиэнньэ
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Росстат 2025 сыллааҕы дааннайдарынан Дьэбириэй автономиялаах уокуругугар 144 428 киһи олорор[4]. Биир саамай кыра нэһилиэнньэлэх Арассыыйа субъега буолар (Ненец, Чукотка автономиялаах уокуруктар уонна Магадаан уобалаһын кэнниттэн).
Национальнай састаап
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]| Омук | 1939[8] | 1959[9] | 1970[10] | 1979[11] | 1989[12] | 2002[13] | 2010[14] | 2021[5] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Нууччалар | 75 093 (68,9 %) |
127 281 (78,2 %) |
144 286 (83,7 %) |
158 765 (84,1 %) |
178 087 (83,2 %) |
171 697 (89,9 %) |
160 185 (92,7 %) |
133 625 (97,7 %) |
| Украиннар | 9993 (9,1 %) |
14 425 (8,9 %) |
10 558 (6,1 %) |
11 870 (6,3 %) |
15 921 (7,4 %) |
8483 (4,4 %) |
4871 (2,8 %) |
1292 (0,9 %) |
| Дьэбириэйдэр | 17 695 (16,2 %) |
14 269 (8,8 %) |
11 452 (6,6 %) |
10 163 (5,4 %) |
8887 (4,1 %) |
2327 (1,2 %) |
1628 (1,0 %) |
837 (0,6 %) |
Быһаарыылар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1 2 3 Д. А. Пуляева, Г. А. Кузьменко, О. В. Дьякова, В. С. Нечаев. ЕВРЕ́ЙСКАЯ АВТОНО́МНАЯ О́БЛАСТЬ // Улахан Арассыыйа энциклопедията : Энциклопедия. — 2017.
- ↑ Дьэбириэй автономиялаах уобалаһын устаабыгар маннык суруллар: «создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области». Идиш официальнай тыл курдук ааҕыллыбат, ол эрээри сорох судаарыстыбынай тэрилтэлэр (холобура Бырабыытылыстыба). Бүтэһик бүтүн Арассыыйатааҕы перепиһинэн Идиш тылы 63 киһи билэр, оттон 9 киһи күн аайы онон кэпсэтэллэр. Иврит тылы быдан элбэх киһи билэр, ол эрээри дьэбириэйдэргэ аналлаах барыта идиһинэн тахсар.
- ↑ Chaim Maltinski (1981). דער מאָסקווער משפט איבער די ביראָבידזשאנער. פארלאג ״ניי־לעבן״. pp. 245. https://books.google.ru/books/?id=jXYZAQAAIAAJ&redir_esc=y.
- 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года(нууч.). Росстат (25 Муус устар 2025). Тургутулунна 3 Ыам ыйын 2026.
- 1 2 Всероссийская перепись населения 2020 года. Том 5: Национальный состав и владение языком. Таблица 1: Национальный состав населения. Федеральная служба государственной статистики. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Курас Леонид Владимирович. СССР - Маньчжоу-Го: «Еврейский вопрос» по обе стороны границы (1934-1941 гг.) // Известия Иркутского государственного университета : журнал. — 2016. — Т. 17. — С. 89—99. — ISSN 2222-9124.
- ↑ Законодательное собрание ЕАО. Закон Еврейской автономной области от 20 июля 2011 года N 982-ОЗ «Об административно-территориальном устройстве Еврейской автономной области» (с изменениями на 28 июня 2023 года) (2026-05-05) (20 От ыйын 2011).
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по регионам России(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по регионам России(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по регионам России(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей и краев РСФСР по полу и национальности(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России(нууч.). Демоскоп Weekly. Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.
- ↑ Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Приложение 7. Национальный состав населения по субъектам Российской Федерации(нууч.). Тургутулунна 5 Ыам ыйын 2026.