Дьуон Дьаҥылы

Дьуон Дьаҥылы
[[Билэ:|120px]]
Төрөөбүт аата:	Макаров Гавриил Иванович
Төрөөбүт күнэ:	27 олунньу 1914({{padleft:1914|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:27|2|0}})
Төрөөбүт сирэ:	Кындал, Болтоҥо нэһилиэгэ, Чурапчы улууһа, Саха уобалаһа
Өлбүт күнэ:	6 кулун тутар 1956({{padleft:1956|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (42 сааһыгар)
Дойдута:	Россия империята, ССРС
Дьарыга:	поэт, тылбаасчыт
Айымньыларын тыла:	саха
Бастакы кинигэтэ:	Төрөөбүт күүлэбэр (1936)
Наҕараадалара:

Макаров Гавриил Иванович (Дьуон Дьаҥылы) (27.02.1914, Кындал, Болтоҥо нэһилиэгэ, Чурапчы улууһа, Саха уобалаһа — 06.03.1956) — поэт уонна тылбаасчыт, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ (1945).

Олоҕун олуктара

• 1914 сыллаахха олунньу 27 күнүгэр Чурапчы улууһун Болтоҥо нэһилиэгэр Кындалга төрөөбүт.
• 1932 сылтан бэчээттэнэн барбыт.
• 1936 с. — Бастакы хомуурунньуга «Төрөөбүт күүлэбэр» күн сирин көрбүт.
• 1937 сыл күһүнүгэр С. А. Новгородов аатынан Чурапчытааҕы педагогическай училищеҕа үөрэнэ киирбитэ. Үөрэ­нэр сылла­рыгар «Просве­щенец» диэн эркин хаһыатын эрэ­дээктэрэ этэ. Байрон «Паломничество Чайльд-Гарольда» диэн поэматын өйүт­тэн ааҕара. Поэзияны ол курдук сөбүлүүрэ.
• 1941 сыллаахха Дьуон Дьаҥылы Улуу Аҕа дойду сэриитэ саҕаланыан иннинэ, айар ааттаммыта. Ити сыл поэт чугас доҕорунаан Феоктист Софроновтыын В.Шекспир «Ромео и Джульетта» трагедиятын тылбаастаабыттарын М.С. Щепкин аатынан Москубатааҕы театральнай училище иһинэн саха устуудьуйатыгар үөрэнэ сылдьар ыччаттар туруорбуттара.
• 1943 сыллаахха Чурапчы оройуонун военкоматынан Кыһыл Аармыйаҕа ыҥырыллыбыт. Забайкальскай фроҥҥа 152-с СП, 94-с СД сулууспалаабыт, красноармеец. ССРС—Япония сэриитигэр кыттан «Бойобуой өҥөлөрүн иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыт (11.09.1945). Эмиэ ити сыл хас да саханы кытта сылгылары Иркутскайга тэрдэр сорудаҕы ылан, айаҥҥа туруммуттара, айан саамай ыараханын көрсүбүттэрэ. Фронт үлэтигэр туһаныллыахтаах 300-тэн тахса сылгы Залари диэн тимир суол станциятыгар тиэрдиллибитэ. Онтон илиҥҥи кыраныыссаҕа турар байыаннай чаастарга атаарыллыбыттара.
• 1945 сыллаахха Хайлар анныгар Дьоппуон милитарист күүстэрин утары байыаннай эпэрээссийэ кэмигэр Дьуон Дьаҥылы түөһүгэр уонна сирэйигэр улаханнык бааһырбыта. Улахан Хинган балыыһатыгар өр үтүөрэн ааспыта. Бу кэмҥэ Илиҥҥи фроҥҥа «Кыайдыбыт» диэн хоһооннорун циклын суруйан, 1946 сыллаахха кинигэ буолан бэчээттэнэн, дьон-сэргэ уонна литературоведтар үтүө сыанабылларын ылбыта.
• 1946 с. — «Уйбаанчык» диэн гражданскай сэрии туһунан хоһоонунан роман бастакы чааһын таһаарбыт. Хоту дойду табаһыттарын уонна булчуттарын туһунан хоһоон циклын суруйбут.
• 1949 с. — Дьокуускайдааҕы учуутал институтун бүтэрээт, орто оскуолаҕа учууталлаабыт.
• 1955 с. — М. Горькай аатынан Литературнай институту бүтэрбит.

Дьуон Дьаҥылы — биир саамай биллиилээх нуучча поэзиятын тылбаасчыта. Кини А. Пушкин «Сказка о попе и его работнике Балде», М. Лермонтов «Мцыри» уонна «Узник», Н. Некрасов «Княгиня Трубецкая» айымньыларын тылбаастаабыт. Саха литератууратыгар биллэр көстүүнэн буолбута А. Пушкин «Евгений Онегин» айымньытын тылбааһа. Бу хоһоонунан суруллубут романы 12 сыл устата тылбаастаабыта.

• 1954 с. А.С.Пушкин «Евгений Онегины» тылбаастаан Саха сиринээҕи кинигэ кыһатыгар бэчээттэнэн тахсар.

Олоҕун бүтэһик сылларыгар Покровскай районнааҕы хаһыат редакциятыгар "Знамя Советов" үлэлээбитэ, А. Твардовскай «Василий Тёркин» поэматын тылбааһынан дьарыктаммыта.

Библиография

• Төрөөбүт күүлэбэр. Хоhооннор. — Дь., 1936.
• Хоhооннор. — Дь., 1940.
• Кыайдыбыт. — Дь., 1946.
• Хоhооннор, поэмалар. — Дь., 1958.
• Сахам сиригэр саас иhэр. Хоhооннор, поэмалар. — Дь., 1962.
• Хоhооннор, поэмалар. — Дь., 1974; 1985.
• Хотугу хоһууттар. — Дь.: «Бичик», 2004. — ISBN 978-5-7696-1585-0

Ырыа буолбут айымньылара

• Ол мин дойдум Чурапчы.
• Сылгыһыт.

Аймахтара

• Макаров Гаврил Георгиевич — быраата, история билимнэрин кандидата.
• Саввин Степан Афанасьевич — кэргэнин бииргэ төрөөбүт убайа, суруйааччы.

Наҕараадалара

• «Хорсунун иһин» мэтээл.
• «Германияны кыайыы иһин» мэтээл.
• Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх ордена.

Суруйааччы туһунан

• Тумат. Дьуон Дьаҥылы. — Дь., 1994.
• Аймахтыы суруйааччылар

Сигэлэр

• Писатели Якутии
• Члены Союза писателей России и РС(Я) Архыыптаммыт 2007, Алтынньы 12 күнүгэр.