Карелия Республиката

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Карелия Республиката
Республика Карелия
Karjalan tazavaldu
Karjalan tasavalta
Karjalan Tazovaldkund


Флаг Карелии Герб Карелии
Карелия былааҕа Карелия дьаралыга
Map of Russia - Republic of Karelia (2008-03).svg
Киинэ Петрозаводск
Иэнэ 172 400 км²
Дьонун ахсаана 687 500 (2009)
Федеральнай уокуруга Хотугулуу арҕаа
Экономическай оройуона Хоту
Ил тыла нуучча (омук тыла суолталаахтар карел, финн уонна вепс)
Республика баhылыга Сергей Катанандов
Премьер-министр Павел Чернов
Кэм зоната MSK (UTC+3, сайын UTC+4)

Карелия Республиката (Нууччалыы: Республика Карелия; Кареллыы: Karjalan tazavaldu; Финныы: Karjalan tasavalta; Вепстыы: Karjalan Tazovaldkund) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Петрозаводск.

Бэс ыйын 8 1922 тэриллибитэ.

Географията[уларыт]

Республика Арассыыйа Федерациятын хотугулуу арҕаатыгар, Үрүҥ уонна Балтик байҕаллар икки ардыларынааҕы сирдэригэр баар. Үрүҥ байҕал кытылын линията 630 км.

Өрүстэр[уларыт]

Карелияҕа 27,000 кэриҥэ өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ:

Күөллэр[уларыт]

Карелияҕа 60,000 кэриҥэ күөл баар. Ладога (Финныы: Laatokka) уонна Онега (Ääninen) Эуропа ордук улахан күөллэрэ. Атын күөллэрэ:

Хоту уонна Соҕуруу Карелия регионнара Финляндияҕа уонна Карелия Республиката Арассыыйаҕа. Карел билиитэ билигин Ленинград уобалаhын ирээтэ

Сир баайдара[уларыт]

Республика сирин улахан өттө (148,000 км², эбэтэр 85%) тыа.

Сир баайдара: тимир урудаата, алмаас, ванадиум, молибден уо.д.а.

Климата[уларыт]

Карелия Республиката Атлантик континентал климат зонатыгар баар. Тохсунньу орто температурата -8.0 °C, от ыйын гиэнэ +16.4 °C. Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма 500-700 мм.

Дьоно[уларыт]

  • Олохтоохторун ахсаана: 716,281 (2002)
    • Куорат олохтоохторо: 537.395 (75.0%)
    • Тыа сирин олохтоохторо: 178,886 (25.0%)
    • Эр дьон: 331,505 (46.3%)
    • Дьахталлар: 384,776 (53.7%)
  • Орто саас: 37.1
  • Омуктар:
1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002
Нууччалар 153,967 (57.2%) 296,529 (63.2%) 412,773 (62.7%) 486,198 (68.1%) 522,230 (71.3%) 581,571 (73.6%) 548,941 (76.6%)
Кареллар 100,781 (37.4%) 108,571 (23.2%) 85,473 (13.0%) 84,180 (11.8%) 81,274 (11.1%) 78,928 (10.0%) 65,651 (9.2%)
Беларустар 555 (0.2%) 4,263 (0.9%) 71,900 (10.9%) 66,410 (9.3%) 59,394 (8.1%) 55,530 (7.0%) 37,681 (5.3%)
Украиннар 708 (0.3%) 21,112 (4.5%) 23,569 (3.6%) 27,440 (3.8%) 23,765 (3.2%) 28,242 (3.6%) 19,248 (2.7%)
Финнар 2,544 (0.9%) 8,322 (1.8%) 27,829 (4.2%) 22,174 (3.1%) 20,099 (2.7%) 18,420 (2.3%) 14,156 (2.0%)
Вепстар 8,587 (3.2%) 9,392 (2.0%) 7,179 (1.1%) 6,323 (0.9%) 5,864 (0.8%) 5,954 (0.8%) 4,870 (0.7%)
Атыттар 2,194 (0.8%) 20,709 (4.4%) 29,869 (4.5%) 20,726 (2.9%) 19,565 (2.7%) 21,505 (2.7%) 25,734 (3.6%)

Олохтоох пууннар[уларыт]

5 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар
Тохсунньу 1 2009 туругунан, http://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/
Петрозаводск 269 207 Суоярви 10 924
Кондопога 33 554 Надвоицы 10 322
Сегежа 32 631 Пудож 9 730
Костомукша 29 995 Олонец 9 225
Сортавала 19 484 Лахденпохья 8 167
Медвежьегорск 15 496 Лоухи 5 257
Кемь 13 448 Калевала 5 303
Питкяранта 12 816 Пиндуши 5 134
Беломорск 11 776

Экономиката[уларыт]

Олохтоох айылҕа баайдарын туттар индустрия салаалара: мас, маhы таҥастыыр, кумааҕы, хара металлургия уонна тутуу материалларын индустриялара.

Кэлии ресурстары туттар салаалар: массыына оҥоруута, өҥнөөх металлургия.

Бөдөҥ компаниялар[уларыт]

Политиката[уларыт]

Карелия Республикатын үрдүкү ситэриилээх былааhа Республика баhылыга. 2002 ыам ыйыттан ыла Республика баhылыга Сергей Катанандов.

Карелия Республикатын парламена Сокуон таhаарар мунньах, түөрт сыллаах болдьоххо талыллар биэс уон депутаттаах.

Карелия Республикатын конституцията олунньу 12, 2001 ылыныллыбыта.

Култуурата[уларыт]

Аан дойдутааҕы биллиилээх Калевала диэн карел-финн эпоhа.