Бүрээтийэ

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Бүрээтийэ Республиката
Республика Бурятия
Буряад Республика

Бүрээтийэ былааҕа Бүрээтийэ дьаралыга
Киинэ	Улан-Удэ
Иэнэ	351 300 км²
Дьонун ахсаана	960,7 тыh. (2009)
Федеральнай уокуруга	Сибиир
Экономическай оройуона	Илин Сибиир
Ил тыла	бүрээт, нуучча
Президент	Вячеслав Наговицын
Президент администрациятын уонна Дьаhалта баhылыга	Пётр Носков
Дьон Хуралын салайааччыта	Матвей Гершевич
Кэм зоната	Халыып:MSK+5

Бүрээтийэ Республиката (Нууччалыы: Республика Бурятия; Бүрээттии: Буряад Республика) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Улан-Удэ.

Ис хоһооно 1 Географията 1.1 Кэм зоната 1.2 Өрүстэр 1.3 Күөллэр 1.4 Хайалар 1.5 Сир баайдара 1.6 Климата 2 Дьоно 2.1 Омуктар 3 Администрациянан араарыыта 3.1 Олохтоох пууннар 4 Историята 5 Политиката 6 Экономиката 7 Туризм

[уларыт] Географията

Бүрээтийэ соҕуруулуу илин Сибииргэ, Баай Күөл илин кытылыгар баар.

• Иэнэ: 351,300 км²
• Кыраньыыссалара:
  • ис: Иркутскай уобалаhа (А/ХА/Х), Забайкальскай кыраай (ХИ/И/СИ/С), Тыва (А)
  • тас: Монголия (С/СИ)
  • уу: Баай Күөл (Х)
• Үрдүкү сирэ: Мунку-Сардык хайа (3,491 м)

[уларыт] Кэм зоната

Бүрээтийэ Иркутскай кэм зонатыгар (IRKT/IRKST) сытар. UTC уларыйыыта +0800 (IRKT)/+0900 (IRKST).

[уларыт] Өрүстэр

Сүрүн өрүстэрэ:

• Баргузин
• Иркут
• Китой
• Ока
• Селенга
• Уда
• Үөһээ Ангара
• Витим

[уларыт] Күөллэр

• Баай Күөл
• Гусиное

[уларыт] Хайалар

Республика сирин 80% тахсата хайалаах сир.

[уларыт] Сир баайдара

Кыһыл көмүс, вольфрам, сыыҥка, ураниум уо.д.а.

[уларыт] Климата

• Сыллааҕы орто температурата: 1.6 °C
• Тохсунньу орто температурата: -22 °C
• От ыйын орто температурата: +18 °C
• Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма: 244 мм

[уларыт] Дьоно

Дьонун ахсаана — 960 тыh. к. (2007). Дьон чиҥэ — 2,73 к/км² (2007), куорат олохтоохторо — 55,1 % (2007).

[уларыт] Омуктар

2002 туругунан, республика омуктара:

1. Нууччалар — 665 тыh. 512 к. (67,82%);
2. Бүрээттэр — 272 тыh. 910 к. (27,81%);
3. Ниэмэстэр — 11 тыh. 548 к. (1,18%);
4. Украиннар — 9 тыh. 585 к. (0,98%);
5. Татаардар — 8 тыh. 189 к. (0,83%);
6. Сойоттар — 2 тыh. 739 к. (0,28%);
7. Эбэҥкилэр — 2 тыh. 334 к. (0,24%);
8. Беларустар — 2 тыh. 276 к. (0,23%);
9. Эрмээннэр — 2 тыh. 165 к. (0,22%);
10. Сахалар — 2 тыh. 160 к. (0,22%);
11. Кытайдар — 2 тыh. 150 к. (0,22%);
12. Азербайдьаннар — 1 тыh. 674 к. (0,17%);
13. Атын омуктар — 2 тыh. 306 к. (0,25%)

[уларыт] Администрациянан араарыыта

Бүрээтийэҕэ 6 куорат, 21 административнай оройуон, 29 бөһүөлэк уонна 614 сэлиэнньэ баар.

№	Бүрээтийэ муниципальнай оройуона	Административнай киинэ
1	Баргузин оройуона	Баргузин
2	Баунтовскай оройуона	Багдарин
3	Бичура оройуона	Бичура
4	Джидинскай оройуонаа	Петропавловка
5	Еравнинскай оройуона	Сосново-Озерское
6	Заиграево оройуона	Заиграево
7	Закаменск оройуона	Закаменск
8	Иволгинск оройуона	Иволгинск
9	Кабанск оройуона	Кабанск
10	Кижинга оройуона	Кижинга
11	Курумкан оройуона	Курумкан
12	Кяхта оройуона	Кяхта
13	Муй оройуона	Таксимо
14	Мухоршибирь оройуона	Мухоршибирь
15	Ока оройуона	Орлик
16	Прибайкальскай оройуона	Турунтаево
17	Северобайкальскай оройуона	Нижнеангарск
18	Селенга оройуона	Гусиноозёрск
19	Тарбагатай оройуона	Тарбагатай
20	Тунка оройуона	Кырен
21	Хоринск оройуона	Хоринск

[уларыт] Олохтоох пууннар

[уларыт] Историята

Нууччалар билиҥҥи Бүрээтийэ сиригэр XVII саҥатыгар кэлбиттэр. 1923, Бүрээт-Монгол автоном сэбиэт социалист республиката тэриллибитэ.

[уларыт] Политиката

Бүрээтийэ дьаhалтатын баhылыга президент, кинини Арассыыйа президена түөрт сылга аныыр.

Республика парламенын аата Дьон Хурала диэн, түөрт сылга талыллар.

Бүрээтийэ конституцията олунньу 22, 1994 ылыныллыбыта.

[уларыт] Экономиката

Оҥоруулар: сэлиэhинэй, оҕуруот аhа, хортуопуй, мас, тирии, графит уонна текстиль. Балыктааhын, булт, күндү түүлээх, хой уонна сүөһү иитиитэ, хостооhун.

[уларыт] Туризм

Баай Күөл туризм биир кэрэхсэбиллээх сирэ, чуолаан сайынын.