1866 сыл
(Мантан: 1866 көстө)
| Сыллар |
|---|
| 1862 1863 1864 1865 — 1866 — 1867 1868 1869 1870 |
| Уоннуу сыллар |
| 1830-с 1840-с 1850-с — 1860-с — 1870-с 1880-с 1890-с |
| Үйэлэр |
| XVIII үйэ — XIX үйэ — XX үйэ |
1866 сыл.
Туох буолбута
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Муус устар 16 (урукку ааҕынан муус устар 4) — 26 саастаах дворянин Дмитрий Каракозов импэрээтэр Александр II ытан өлөрө сатаабыт, дьон мэһэйдээн таппатах. Арассыыйа импиэрийэтигэр бастакы теракт. Кини тастыҥ убайа тэрийбит Ишутинецтар куруһуоктарын чилиэнэ этэ, ол эрээри өлөрө сатааһыны бэйэтэ тэрийбитэ. Бу дьон истэригэр Николай Странден диэн дворянин баара. Ытылларга ууруллан баран болдьоҕо суох хаатыргаҕа ыытыллыбыта. Дьыалатын хат көрөннөр 1871 сыллаахха Саха уобалаһын Дүпсүн улууһугар көскө ыыталлар. Манна кэлэн бурдук уонна оҕуруот аһын олордор артыал тэрийэр, мэлииһэ туттарар, оҕолору ааҕарга-суруйарга үөрэтэр. Ол оҕолор истэригэр кэлин Күлүмнүүр диэн биллибит улуус суруксутун уола Баһылай Никифоров баар этэ. 1884 сыллаахха былаастар көҥүллээн Пенза куоракка барар.
- Ыам ыйын 2 — Испания уонна Перу ыккардыларыгар Кальяо аттынааҕы кыргыһыы буолбут.
- Ыам ыйын 24 — Александр Пушкин олохтообут отут сыл тухары тахсыбыт «Современник» сурунаал тахсыытын цензура тохтоппут.
- От ыйын 27 — Атлантиканы туоруур бастакы телеграф хаабылын Ирландияттан Ньюфаундлэнд арыытыгар диэри (билиҥҥитэ Канаада сирэ) тарпыттар.
- Атырдьах ыйын 26 — Шамиль Арассыыйа ыраахтааҕытыгар андаҕар биэрбит.
Төрөөбүттэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Алексеев Степан Прокопьевич — Боһуут (1866—1916) — Марха улууһун кулубата, атыыһыт
- Василий Васильевич Никифоров-Күлүмнүүр, Саха сирин уһулуччулаах общественнай, политическэй диэйэтэлэ
- Захаров Тимофей Васильевич — Чээбий (1866 — 1931), аатырбыт олоҥхоһут.
- Шараборин-Кумаров Михаил Терентьевич (1866 - 1944), олоҥхоһут.
- Сэтинньи 12 — Сунь Ятсен (1925 өлб.), — кытай революционера, Гоминьдан баартыйатын төрүттээччитэ, Кытайга саамай ытыктанар бэлиитикэ диэйэтэллэриттэн биирдэстэрэ.