Чусовской Николай Николаевич

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску
Николай Николаевич Чусовской
Чусовской Николай Николаевич.jpg
Төрөөбүт күнэ

10 ыам ыйын 1910({{padleft:1910|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})

Төрөөбүт сирэ

Александровка с., Ньурба улууһа, Саха уобалаһа

Өлбүт күнэ

26 от ыйын 1977({{padleft:1977|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:26|2|0}}) (67 сааһыгар)

Сулууспалаабыт дойдута

ССРСRed Army flag.svg ССРС

Сулууспалаабыт сыллара

1928—1946; 1952—1957

Солото Гвардия майора
Майор
Чааһа

172-с СП, 57-с ГСД

Кыргыһыылар/сэриилэр

Аҕа дойду Улуу сэриитэ

Наҕараадалара
Сэбиэскэй Сойуус Геройа — 1945
Ленин уордьана  — 1945 Орден Красного Знамени Аҕа дойду сэриитин II ст. уордьана— 1944 Орден Красной Звезды  — 1944
Юбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»
«Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941-1945 сс.» мэтээл
«Берлины ылыы иһин» мэтээл
«Варшаваны босхолооһун иһин» мэтээл

Чусовской Николай Николаевич (10.05.1910, Куочай нэһилиэгэ, Ньурба улууһа — 26.07.1977) — Сэбиэскэй Сойуус Геройа (1945).

Олоҕун олуктара[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

1910 сыллаахха ыам ыйын 10 күнүгэр Куочай нэһилиэгэр Александровка сэлиэнньэтигэр Ньурба улууһугар төрөөбүт.

Кыһыл Аармыйаҕа 1928 с. Дьокуускай военкоматынан ыҥырыллыбыт. Биэс кылаас үөрэхтээх, икки сыл хомсомуол ыстаастаах уол Саха национальнай байыаннай оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн, оскуолаҕа инструкторынан хаалбыт. 1931 с. салгыы Омскайдааҕы байыаннай-пехотнай училищеҕа барбыт. Онно 4 сыл үөрэнэн баран Оһуобай Уһук Илиннээҕи аармыйа стрелковай уонна танковай чаастарыгар хамандыыр дуоһунастарыгар сулууспалаабыт. Капитан сололонон рота хамандыырын солбуйааччытыгар дылы үүммүт.

Аҕа дойду Улуу сэриитигэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

1944 с. ыам ыйыттан сэриигэ кыттыбыт. Бастаан утаа 3-с Украинскай фроҥҥа, онтон 1-кы Белорусскай фроҥҥа аатырбыт 8-с гвардейскай аармыйа 57-с стрелковай дивизиятын 172-с стрелковай полкатын стрелковай батальонун хамандыырынан кыргыһыыларга кыттыбыт. Батальон Молдавия, Украина, Польша сирдэрин босхолооһуҥҥа хорсуннук сэриилэспит.

Майор Чусовской хамаандалыыр батальона 1945 сыл муус устарыгар аатырбыт Зееловскай үрдэллэри тоҕу көтүүгэ сураҕырбыт. Хамандыыр бастакы ударнай бөлөҕү салайан өрүһү туоруур, батальон туоруурун хааччыйар. Өстөөҕү үрдэлтэн киэр охсон 1945 с. муус устар 17 күнүгэр Зеелов куоракка киирбит. Уулуссаларга кытаанах кыргыһыыларга Зеелов соҕуруу-илин өттүн өстөөхтөртөн ыраастаабыт. Ыраах инники барбыт батальон өстөөх утары кимэн киириитин төттөрү охсуталаабыт.[1]

ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1945 сыл ыам ыйын 31 күнүнээҕи Ыйааҕынан батальонун саталлаахтык хамаандалааһынын, өстөөхтөрү кытта кыргыһыыларга хорсун, геройдуу быһыытын иһин гвардия капитана Чусовской Николай Николаевичка Сэбиэскэй Сойуус Геройун аата иҥэриллибитэ[2].

Сэрии кэннэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

1946 с. Чусовской саппааска тахсан, дойдутугар эргиллибит. 1949 с. ССКП Саха уобаластааҕы кэмитиэтигэр үлэлээбит, 1952 с. ССКП Киин Кэмитиэтин иһинээҕи Үрдүкү партийнай оскуолатын бүтэрбит. Сотору кэминэн хат Аармыйаҕа ыҥырыллан Москуба куорат военкоматтарыгар сулууспалаабыт. Кэлин, пенсияҕа тахсан баран, Москубаҕа олорбут.

1977 с. от ыйын 26 күнүгэр өлбүт. Дьокуускайга көмүллүбүт.

Наҕараадалара уонна ытык ааттара[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

«Килбиэннээх үлэ иһин. Владимир Ильич Ленин төрөөбүтэ 100 сааһын бэлиэтээн» (1970)
«Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Германияны кыайыы иһин 1941-1945 сс.»
«Берлины ылыы иһин»
«Варшаваны босхолооһун иһин»
  • Дьокуускай куорат ытык киһитэ[4] (1976)

Аатын үйэтитии[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Герой Н. Н. Чусовской аата иҥэриллибит:
Куочай ситэтэ суох орто оскуолатыгар (билиҥҥинэн Антоновка оскуолата);
Ньурба уулуссатыгар (урукку Пролетарскай уулусса);
Ньурба улууһун Антоновка оскуолатыгар[5] (2004).

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. 1,0 1,1 Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг Народа»
  2. 2,0 2,1 Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг Народа»
  3. Наградные документы в электронном банке документов «Подвиг Народа»
  4. Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия): Городской округ «Якутск»: Почетные граждане
  5. Указ Президента РС(Я) от 15.06.2004 № 1589 «О присвоении имени Героя Советского Союза Николая Николаевича Чусовского Антоновской средней общеобразовательной школе Нюрбинского улуса Республики Саха (Якутия)»

Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Hero of the Soviet Union medal.png Чусовской Николай Николаевич. Cитим-сир «Герои Страны».