Абаҕа нэһилиэгэ (Амма улууһа)

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
(Мантан: Абаҕа (Амма) көстө)
Перейти к навигации Перейти к поиску
Амма нэһилиэгэБолугур нэһилиэгэАбаҕа нэһилиэгэАбаҕа нэһилиэгэБөтүҥ нэһилиэгэАлтан нэһилиэгэЧапчылҕан нэһилиэгэСоморсун нэһилиэгэСоморсун нэһилиэгэЧакыр нэһилиэгэСулҕаччы нэһилиэгэМаай нэһилиэгэЭмис нэһилиэгэАмма-Наахара нэһилиэгэСатаҕай нэһилиэгэМээндиги нэһилиэгэЧурапчы улууһаМэҥэ-Хаҥалас улууһаХаҥалас улууһаАлдан улууһаУус-Маайа улууһаАмма3.PNG
Абаҕа халлаан куйаартан көстүүтэ

Абаҕа — хаһан төрүттэммитэ биллибэт, олох былыргыттан сахалар олохсуйбут сирдэрэ. Үһүйээннэртэн биллэринэн Хоролортон төрүттээх элбэх ахсааннаах Халаалы Хотун биис-ууһа баар эбит үһү. Онно үс биллэр бухатыыр уолаттар баар эбит: Соморсун Боотур, Абаҕа Боотур, Дьоҥку Боотур. Кинилэр тимиринэн бүрүллүбут саҥыйахтаах, тимир бэргэһэлээх, сэрии аттаах уолаттар эбитэ үһү. Нууччалар кэлбиттэрин кэннэ биис-ууһунан арахсыы сатарыйар, дьон олохсуйбут сирдэринэн суруллар буолбут. Онтон ылата сурукка Абаҕа сэлиэнньэтэ киирбит. Билигин Абаҕа Амма улууһун биир улахан нэһилиэгэ буолар. Киинэ — Абаҕа.

Нэһилиэк биллиилээх дьоно[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Историяттан[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • XIX үйэҕэ Абаҕаҕа бурдук ыһыыта киэҥник тарҕаммыт. 1848 с. хортуоска олордуута саҕаламмыт.
  • 18821889 сылларга көскө «Земля и Воля» диэн кистэлэҥ тэрилтэ салайааччыта, биллэр революционер М. А. Натансон олорон ааспыт.

Хирург-эмчит буоларын быһыытынан дьону эмтиир уонна хортуоска уонна бурдук ыһарга үөрэтэр эбит. Үөгэйгэ кинини атаарбыттарын туһунан бэлиэ-остуолба баар.

  • 1911 с. Сэтинньи ый 12 күнүгэр Боотурускай улуустан арахсан 1-кы Амма улууһа төрүттэммит, Абаҕа устун элбэх айан суола ааһарын иһин киининэн анаммыт.
  • Гражданскай сэрии кэмигэр Абаҕаҕа элбэх кыргыһыы, сэрии буолан ааспыт, барыта холбоон 14 кыргыһыы, олортон киэҥник биллэр Саһыл Сыһыыга уонна пионердар Артемьев баандатын утары охсуһуулар.
  • 1930 с. Амма оройуона тэриллибит, онно бастаан оройуон киинэ Абаҕа буолбут, 1931 с. киин Аммаҕа көспүт.

Билигин Абаҕа оскуолата аныгылыы дуальнай үөрэҕи биэрэр агрооскуола быһыытынан биллэр.

Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]