Водород

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
1 -Водородгелий
-

H

Литий
Водород in the periodic table of the elements
Бүтүн билиилэрэ
Аата, бэлиэтэ, нүөмэрэ Водород, H, 1
Элемент категорията металл буолбатах
Бөлөҕө, периода, блога 11, s
Өҥө Өҥө суох гаас, плазма туругар фиолетовай уоттаах
Атом маассата 1.00794(7)g·mol−1
Электрон конфигурацията 1s1
Электрон хахха 1 (Image)
Физик характеристикалара
Color өҥө суох
Фазата гаас
Density (0 °C, 101.325 kPa)
0.08988 g/L
Убаҕас чиҥэ уулларыгар 0.07 (0.0763 эттик)[1] g·cm−3
Ууллуу кэрдииhэ 14.01 K
(-259.14 °C, -434.45 °F)
Оргуйуу кэрдииhэ 20.28 K
(-252.87 °C, -423.17 °F)
Triple point 13.8033 K (-259°C), 7.042 kPa
Critical point 32.97 K, 1.293 MPa
Ууллуу итиитэ (H2) 0.117 kJ·mol−1
Уостуу итиитэ (H2) 0.904 kJ·mol−1
Итиини иҥэримтиэтэ (25 °C) (H2) 28.836 J·mol−1·K−1
Паар баттааhына
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K 15 20
Атом характеристикалара
Кристал тутула алта муннуктаах
Аhыйыы нүөмэрэ 1, -1
(амфотернай оксид)
Электромэлдьэhиитэ 2.20 (Pauling scale)
Ионизация энергията 1st: 1312.0 kJ·mol−1
Ковалент радиус 31±5 pm
Van der Waals radius 120 pm
Атын билиилэрэ
Магнетизма диамагнетик[2]
Итиини ыытыы (300 K) 0.1805 W·m−1·K−1
Тыас түргэнэ (gas, 27 °C) 1310 m/s
CAS регистрация нүөмэрэ 1333-74-0
Ордук бигэ изотоптара
Сүрүн ыстатыйа: Водород изотоптара
изо ИТ Аҥар үрэллиитэ РҮ ҮЭ (MeV) ҮО
1H 99.985% 1H is stable with 0 neutrons
2H 0.015% 2H is stable with 1 neutron
3H trace 12.32 y β 0.01861 3He
Халыып: КөрүүЫрытыыУларыт

Водород диэн химия элемена. Аатом чыыһылата - 1, ол аата ордук судургу химия элемена буолар..[3] Водород тутаах элемент буолар, бастакы аатомнара улахан эстии кэнниттэн тута үөскээбиттэр. Аатом синтеһын кэнниттэн бары атын элеменнар водородтан үөскээбиттэр. [4]

Плазма туругар фиолетовай өҥүнэн умайар.[5]

Водород айылҕаҕа[уларыт]

Ыраас водород Сиргэ гаас быһыытынан тарҕаммыт. Уу молекулатыгар икки аатома водород буолар. Водород Күн уонна атын сулустар оттуга буолар. Водород космос 75% таҕаммыт.[6] Период таабылыгар символа - H буолар.

Ыраас водород сүнньүнэн икки холбоммут атомнартан турар. Чинчийээччилэр оннук туругу диатомнай молекулалардаах диэн ааттыыллар. Атын элеменнары кытта улахан аҥаардарын кытта химия реакцияларыгар кыттыһар. Водород өҥө уонна сыта суох.

Сир атмосфератыгар ыраас водород тарҕамматах. Айылҕаҕа ууга састаабар баар. Олорор бары харамайдарга баар, органическай холбоһуктар быһыытынан баар. Водород углероду кытта холбоһон углеводород буолаллар. Оттуктар улахан өттө углеводородтартан тураллар уонна киһи энергия ыларыгар киэҥник тутталлар.

Водород икки изотоптардаах: дейтрий уонна тритий. Водород курдук биир протоннардаахтар, уонна биир электроннардаахтар, ол дейтрий биир нейтроннаах, онтон трийтийга икки баар. Аатом энергиятыгар туттуутагар олус улахан суолталаах буолар.

Водород туһунан атын чахчылар:

  • Хос температуратыгар гаас буолар
  • Кытаанах туругар металл курдук туттар-хаптар
  • Космоска ордук чэпчэки элемеен буолар
  • Космоска ордук тарҕаммыт гаас элемена буолар.[3]
  • Төлөнү кытта таарыйдыстаҕына эстэр.

Водород историята[уларыт]

"Водород" диэн гириэк тылыттан уу диэн тылтан тахсыбыт, 'υδορ (ааҕыллыыта /HEEW-dor/).

1671 сыллаахха Роберт Бойл арыйбыт, ол гынан баран дьон Генри Кавендиш 1776 сыллахха арыйбыт диэн толкуйдууллар.

Водород туһыныыта[уларыт]

Оттук быһыытынан[уларыт]

Атом синтеһа энергияны ылыытыгар олус күүстээх буолар. Күҥҥэ буоларын курдук атомнар уларыйан гелий буолалларын курдук холбоһуллаллар.Ону оҥорорго улахан энергия наада, уонна чэпчэки буолбатах. Биир улахан ордуга диэн туох даҕаны кири халларбат уонна ураан курдук токсическай оттугу туттубат.

Хас сөкүүндэ аайы Күҥҥэ 600 мөл. тонна водород гелийга кубулуйар.[7][8]

Водороду уматыы[уларыт]

1. Ууттан водороду таһаарыахха сөп, ол гынан баран туттарга элбэх электричскай уоту барыахха наада. 2. Водороду уматыы кислороду кытта булкуйсар уонна уу паарыгар кубулуйар. 3. Оттук элемеена водорду кислород молекулатын холбуур уонна электрону уот быһыытынан таһаарар.

Водородтаах уот системата[уларыт]

Ол иһин чинчийээччилэр водород уота атын технологиялар, ол курдук дизелы уонна атын оттуктан ылыныллар уоту солбуйуо диэн итэҕэйэллэр.


Быһаарыылар[уларыт]

  1. Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; Holleman, Arnold Frederick (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. p. 240. ISBN 0123526515. http://books.google.com/books?id=vEwj1WZKThEC&pg=PA240. 
  2. "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (81st ed.). CRC Press. http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  3. 3,0 3,1 EIA.doe.gov - What is Hydrogen?
  4. Carroll, Bradley W. & Ostlie, Dale A. 2006. An introduction to modern astrophysics. 2nd ed, Addison-Wesley, San Francisco. ISBN 0-8053-0402-9
  5. The magic of syngas. chemrec.se (2012 [last update]). Тургутулунна 7 Кулун тутар 2012.
  6. Hydrogen in the Universe. imagine.gsfc.nasa.gov (2012 [last update]). Тургутулунна 7 Кулун тутар 2012.
  7. What is Fusion?. iter.org. ITER Organization (2012 [last update]). Тургутулунна 7 Кулун тутар 2012.
  8. NASA's Cosmicopia. NASA. Тургутулунна 28 Олунньу 2013.