Кислород

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
8 натрийКислородфтор
-

O

S
Кислород in the periodic table of the elements
Бүтүн билиилэрэ
Аата, бэлиэтэ, нүөмэрэ Кислород, O, 8
Элемент категорията металл буолбатах, халькоген
Бөлөҕө, периода, блога 162, p
Өҥө өҥө суох гаас, сырдык халлан күөх өҥнөөх убаҕас
(олус тымныы температураҕа) Бу хаартыскаҕа убаҕас кислород.
Билэ:Liquid Oxygen.gif.jpg Spectral lines of oxygen
Атом маассата 15.999(1)g·mol−1
Электрон конфигурацията [He] 2s2 2p4
Электрон хахха 2, 6 (Image)
Физик характеристикалара
Фазата гаас
Density (0 °C, 101.325 kPa)
1.429 g/L
Ууллуу кэрдииhэ 54.36 K
(-218.79 °C, -361.82 °F)
Оргуйуу кэрдииhэ 90.20 K
(-182.95 °C, -297.31 °F)
Critical point 154.59 K, 5.043 MPa
Ууллуу итиитэ (O2) 0.444 kJ·mol−1
Уостуу итиитэ (O2) 6.82 kJ·mol−1
Итиини иҥэримтиэтэ (25 °C) (O2)
29.378 J·mol−1·K−1
Паар баттааhына
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K       61 73 90
Атом характеристикалара
Кристал тутула cubic
Аhыйыы нүөмэрэ 2, 1, −1, −2
Электромэлдьэhиитэ 3.44 (Pauling scale)
Ионизация энергиялара
|
1st: 1313.9 kJ·mol−1
2nd: 3388.3 kJ·mol−1
3rd: 5300.5 kJ·mol−1
Ковалент радиус 66±2 pm
Van der Waals radius 152 pm
Атын билиилэрэ
Итиини ыытыы (300 K) 26.58x10-3  W·m−1·K−1
Тыас түргэнэ (gas, 27 °C) 330 m/s
CAS регистрация нүөмэрэ 7782-44-7
Ордук бигэ изотоптара
Сүрүн ыстатыйа: Кислород изотоптара
изо ИТ Аҥар үрэллиитэ РҮ ҮЭ (MeV) ҮО
16O 99.76% 16O is stable with 8 neutrons
17O 0.039% 17O is stable with 9 neutrons
18O 0.201% 18O is stable with 10 neutrons
Халыып: КөрүүЫрытыыУларыт

Кислород (O) диэн химия элемеена. Айылҕаҕа сыта уонна өҥө суох гаас курдук баар. Биир ордук наадалаах химия элемена буолар, тоҕо диэн туох тыыннаах барыта салгынынан тыынар уонна уу састаабыгар баар. Убаҕас быһыытыгар халлаан күөх өҥнөөх буолар.[1][2][3]

Арыллыыта[уларыт]

Кислород 1772 сыллаахха Карл Вильгельм Шиил арыйбыт. Ол гынан баран Джозеф Пристли икки сыл буолан баран Шиил ининнэ тарҕаппыт. Ол иҥин дьон Пристли арыйбыт диэн толкуйдууллар. Кислород сир ханнык баҕар точкатыгар баар. Атын даҕаны планеталартан кэлбит метеориттар минералларыгар булуллар.

Айылҕаҕа[уларыт]

Уу хаапылата.

Уу кислородтаах буолар. Биир кислород атома икки водород атомын кытта холбостоҕуна уу молекулата үөскэнэр. Уу олорор бары харамайдарга наада.

Салгыҥҥа эмиэ кислород баар. Салгын араас гаастар булкаастарыттан турар. Онтон быһа холоон 21% кислород буолар. Кислород ордук суолталаах буолар, тоҕо диэн харамайдар астан энергияны ылалларыгар кислороду тутталлар.

Кислороду туһаныы[уларыт]

Мас испиискэ умайыыта.

Кислород баар буолан умайыы баар буолар. Туох эмит умайар буоллаҕына кислород ол эттиги кытта холбоһор уонна сырдыгы уонна сылааһы таһаарар. Холобура, маһы уматтахха, кислород маһы кытта холбоһон умайар. Ол иһин кислород араас туттуута элбэх. Ол гынан баран кутталлаах буолуон сөп. Ол курдук, ыраас кислород төлөнү кытта тарыйдастаҕына эстиэн сөп уонна улахан алдьатыынын оҥоруон сөп. Төлөнү туттуохха сөп, оннук кислороду ацетилены кытта холбостоҕуна төлөнө олус сылаас буолар - ону араас металлары уулларарга тутталлар.


Угарнай гааһынан атырабыыс буолбут киһини быыһыырга эмиэ кислород туттуллар.

Оҥоһуллуута[уларыт]

Араас ньыманан оҥоһуллуон сөп. Күн сырдыгын уонна углекислай гааһы уонна уунан фотосинтез ньыматынан оҥоһуллуон сөп. Кислород барыта кэриэтэ фотосинтез түмүгэ буолар.

Киһи эмиэ оҥоруон сөп. Электролиз ньыматынан эмиэ оҥоһуллуон сөп. Ол процесска электрическай ток уу нөҥүө ыытыллар, оччоҕуна уу молекулалара водородка уонна кислородка арахсаллар.

Быһаарыылар[уларыт]

  1. Liquid Oxygen Page. allatoms.com (2003 [last update]). Тургутулунна 22 Ыам ыйын 2012.
  2. Oxygen Facts - Periodic Table of the Chemical Elements. about.com (2012 [last update]). Тургутулунна 22 Ыам ыйын 2012.
  3. Lox/LH2. astronautix.com (2011 [last update]). Тургутулунна 22 Ыам ыйын 2012.