Скрябин Адам Васильевич

Скрябин Адам Васильевич (18.05.1896—1938) — саха бастакы хормейстера, саха национальнай муусукатын култууратын төрүттээччилэртэн биирдэстэрэ, саха ырыаларын тарҕатааччы^[1].

Олоҕун олуктара

1896 сыллаахха ыам ыйын 18 күнүгэр Нөмүгү нэһилиэгэр төрөөбүт.
Дьокуускайдааҕы духовнай училищеҕа үөрэммитэ, 1917 сыллаахха бастакы саха хуорун уонна саха национальнай ротатын духовой оркестрын тэрийбитэ.

1917 сыл ахсынньы 31 күнүгэр Саҥа Дьылы көрсөр киэһэ (ол аата Юлиан халандаарынан буолуон сөп: 1918 сыл тохсунньу 13 күнэ) хуор Алампа икки ырыатын толорбута: «Овеянный счастьем якут» уонна «Тыгын кырдьаҕас саҕаттан». Бу саха омугун устуоруйатыгар сахалыы хуор аан бастакы ыллааһына этэ^[2]. Бу хуор кини салайыытынан 1923 сыллаахха Москубаҕа I Бүтүн Сойуустааҕы норуот хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар сахалыы ырыалары толорон ситиһиилээхтик кыттар. 1923 сыл алтынньы 8 күнүгэр Адам Скрябин сахалартан аан бастакынан Большой тыйаатырга сахалыы ырыаны ыллаабыта: омуктар киэһэлэригэр (вечер национальностей). Бу толоруутун үөрэх наркома А.В. Луначарскай хайҕаабыта диэн суруйар саха дьүрүлүн чинчийээччи Галина Кривошапко. Атын ыстатыйатыгар эмиэ кини суруйарынан Федор Корнилов уонна Скрябин саха бэйиэттэрин хоһооннорун сыанаттан аахпыттар, Константин Сокольников дьиэрэтиилээх сахалыы ырыаны ыллаабыт.

1924 сыллаахха Москуба консерваториятыгар муусука түөрүйэтин салаатыгар үөрэнэ киирбит. Ол эрээри үөрэхтээх композитор (сахалартан бастакы!) буолар ыра санаата туолбатаҕа. Саха сиригэр буолбут "кылаассабай чистка" испииһэгэр киллэрэн үөрэҕиттэн үүрбүттэрэ. Консерватория салалтата талааннаах киһини өйөөн өр сөбүэспэккэ сылдьыбытын туһунан оччотооҕу устудьуоннар ахтыыларыгар баар диэн Кривошапко суруйар^[3]. Өр кэм харчыта суох буолан дойдутугар кыайан төннүбэккэ сылдьыбыт. Төннөн да баран утарсыыны, абааһы көрүүнү көрсүбүтэ диир Кривошапко.

Дьокуускай оскуолаларыгар, педтехникумҥа үлэлээбит. 1927 сыллаахха Москубаҕа "Саха ырыаларын ноталара" диэн бастакы хомуурунньугу бэлэмнээн бэчээттэппит. Адам Скрябин ыллаан биэрбитин мусукааннар К.П. Виноградов, Н. И. Аладов тупсаран нуотаҕа түһэрбиттэрэ^[1].
1931 с. — Саха театрын иһинэн Саха Сиригэр бастакы хомус ансаамбылын тэрийбит.
30-с сыллар ортолоругар Дьокуускайдааҕы пединститут хормейстера.

1938 сыллаахха Москубаҕа өлбүт. Хайдах өлбүтэ чуолкай биллэ илик диир Кривошапко.

Аатын үйэтитии

А. В. Скрябин аатынан Ой с. уулусса ааттаммыт.

Сигэлэр

Хангаласская Централизованная Библиотечная Система:Скрябин Адам Васильевич Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр.
Скрябин Адам. Саха бастакы композитора уонна хормейстера: [Адам Скрябин төрөөбүтэ 110 сыла] / Юрий Петров. — «Саха Сирэ». — 2006. — Бэс ыйын 7 к. — С.5.
Степанова Елена. Композитор, его любимая Мария и НКВД: [о судьбе самодеятельного композитора Адама Скрябина] / Елена Степанова // «Якутия». — 2006. — 30 мая. — С.6.

Быһаарыылар

1 2 Андросов В.Т. уо.д.а. Саха ырыатын антологията / Васильев С.И.. — Дьокуускай: Бичик, 2015. — Т. 1. — С. 10. — 432 с. — 5000 экз.
↑ Кривошапко Галина Михайловна. Якутской музыке 50 лет // "Социалистическая Якутия" хаһыат. — 1967. — 16 Ахсынньы.
↑ Кривошапко Галина Михайловна. Музыка - душа моей жизни // "Республика Саха" хаһыат. — 1996. — 5 Бэс ыйын.

Бу киһи туһунан сиппэтэх ыстатыйа. Көннөрөн уонна эбэн биэрэн Бикипиэдьийэҕэ көмөлөһүөххүн сөп.

[антология-1] 1 2 Андросов В.Т. уо.д.а. Саха ырыатын антологията / Васильев С.И.. — Дьокуускай: Бичик, 2015. — Т. 1. — С. 10. — 432 с. — 5000 экз.

[2] Кривошапко Галина Михайловна. Якутской музыке 50 лет // "Социалистическая Якутия" хаһыат. — 1967. — 16 Ахсынньы.

[3] Кривошапко Галина Михайловна. Музыка - душа моей жизни // "Республика Саха" хаһыат. — 1996. — 5 Бэс ыйын.

[1]

[2]

[3]