Саха суруга

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Новгородов алпабыытынан суруллубут сурук бичик фрагмена

Саха тылын суруга XX ү. дылы хас да көрүҥнээх этэ. Бастакы системаламмыт саха алпабыытын Семен Новгородов 1917 c. айбыта, Омуктар икки ардыларынааҕы фонетик алпабыыкка олохтоноро. 1929 c. Новгородов алпабыыта Унификацияламмыт түүр алпабыытыгар уларытыллыбыт. 1939 c. Кирилл алпабыыта ылыныллыбыт.

Норуот сэһэннэриттэн көстөрүнэн уонна тыл көрдөрөрүнэн сахалар нууччалар кэлиэхтэрин инниттэн сурук туһунан өйдөбүллээхтэр. Ол гынан баран оччотооҕу кэмтэн туох да сурук пааматынньыга хаалбыта көстубэт

Нууччалар кэлбиттэриттэн да кэнниттэн ыраахтааҕы былааьын национальнай политката сахаларга сурук үөскүүрүгэр кыах биэрбэт этэ. Сахалар ортолоругар христианствоны ситиьиилээхтик тарҕатар эрэ туһуттан таҥара дьиэтин үлэьиттэрэ 1819 с. аан бастаан христианскай итэҕэл сүрүн кинигэтин - катехизиһы кылгатан сахалыы тылбаастаан бэчээттэтэргэ күһэллибиттэрэ.

Кинигэ Иркутскайга тахсыбыта, сахалыы тылбааьыгар оччотооҕу нуучча алфвитын туох да уларытыыта суох туһаммыттара.

Бу кинигэни таҥара дьиэлэригэр аҕабыттар эрэ туһаналлара. Тылбааһа даҕаны бэрт мөлтөх этэ. Тылбаас уонна онно туттуллубут алфавит авторынан Өлүөхүмэ аҕабыта Георгий Попов диэн ыйаллар

Новгородов алпабыыта, 1929

Саха латыын алпабыыта[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Саха омугун төрүт алпабыыта буолар, нуучча кэлиитин инниттэн сахалар латыыны тутталлар эбит, онтон нууччалар кэлэн баран кириллица киллэрбиттэрэ, күүстэринэн, кэнники уларыйан сахалыы кириллица буолбута. Ол аата билиҥҥи Саха Алпабыыта.

Былыргы Саха Латыын Алпабыыта[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Холобур: Сахалыы Кириллицанан "Илин Эҥэр" диэн тыл - Сахалыы Латыыҥҥа көһөрдөххө "İlin Eñer" диэн буолар.

1929-1939 сыллардааҕы саха латин алпабыыта

A a B b C c Ç ç D d E e F f G g
Ƣ ƣ H h I i J j K k L l M m N n
N̡ ᶇ O o Ө ө P p Q q R r S s Ş ş
T t U u V v W w X x Y y Z z Ƶ ƶ
Ь ь '

Саха кирилл алпабыыта, 1939 сылтан ыла[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

А а Б б В в Г г Ҕ ҕ Д д Дь дь Е е
Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Л л М м
Н н Ҥ ҥ Нь нь О о Ө ө П п Р р С с
Һ һ Т т У у Ү ү Ф ф Х х Ц ц Ч ч
Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]