Ваби-саби

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску
Рйооан-дьи диэн дзэн саада. Хигашийама кэмигэр оҥоһуллубута".[1]
Кэнроку-эн (兼六園) саадыгар дьоппуон чэй иһэр дьиэтэ
Ваби-саби чэй ымыйата, Адзучи-Момойама кэмэ, 16-с үйэ

Ва́би-са́би (дьоп. 侘び寂び, «сэмэй судургу»; ваби — судургу уонна саби — эргэ, уҕарыйбыт соҕотохсуйуу) дьоппуон эстетикатыгар улахан суолталаах өйдөбүл. «Ваби» сэмэй, судургу, өлбөөркөй, ол гынан баран эрчимнээх өйдөбүлү биэрэр. «Саби» былыргыны уонна дьиҥи кытта ситимнээх.[2]

Ваби-саби өйдөбүлү тылынан быһаарар уустук, ол гынан баран бу эстетика ситэритэ суох уонна быстах кэрэни ойуулуур. Ваби-саби өйдөбүл дьоппуоннар эстетиканы хайдах өйдүүллэрин, кэрэни туохха көрөллөрүн уонна искусство оҥоһуктара дьиҥнээх, төрүт уонна чорбоҕо суох буолалларын тириэрдэр.

Леонард Корен этэринэн, ваби-саби төрүт дьоппуон кэрэтэ диир өйдөбүлбүт сүрүнэ уонна уратыта. Бу өйдөбүл дьоппуон эстетикатыгар Арҕаа култууратыгар греческай кэрэ идеалларыгар тэҥнээх. Эндрю Джунипер этэринэн "арай туох эмит биһиэхэ сырдык санааны уонна өгө-санааҕа талаһыыны үөскэттэҕинэ, ол аата ол оҥоһук ваби-саби буолар". Ричард Пауэл «туох да үйэлээх буолбатаҕын, туох да ситэритэ суоҕун уонна туох да тупсаҕай буолбатаҕын өйдөөтөххө ваби-саби өйдөбүлэ үөскүүр» диэн түмүктүүр.

"Ваби" уонна "саби" тыллары тус туспа ырыттахха соҕотохсуйуу уонна иччитэхсийии санааларын буолуохха сөп. Дзэн олоҕу көрүүтүгэр бу үчүгэй санаалар, тоҕо диэтэххэ киһи үпкэ-харчыга баайыллан бүтэн судургутук олорор буолар. Ол гынан баран, Дзэн философията этэринэн киһи тыл көмөтүнэн дьиҥнээх өйдөөһүнү булбат, ол иһин ваби-сабины тыла суох ньымаларынан өйдүөххэ сөп.

Дьоппуон култууратыгар ваби-саби[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Үгүс дьоппуон искусствотыгар бүтэһик тыһыынча сыл иһигэр Дзэн философията дьайбыта. Оннук искусстволар ваби-саби эстетикатын холобурдара буолуохтарын сөп. Аллараа ситэритэ суох тиһик:

  • дьоппуон сааттара (холобур, таас саада), Дзэн сааттара, бонсай;
  • икебана;
  • дьоппуон чэй иһэр үгэһэ;
  • дьоппуон хоһоонноро, холобур, хайку;
  • Раку диэн дьоппуон туой оҥоһуга;
  • хонкёку (хаамаайы дзэн бахсыларын ырыалара);
  • суми-э (биир өҥнөөх уруһуйдар).

 Эбии көрүөххэ сөп[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Моно-но аварэ
  • Югэн
  • Керамика Раку
  • Японская эстетика

Кинигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Coren, Leonard (1994). Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers. Stone Bridge Press. ISBN 1-880656-12-4.
  • Juniper, Andrew (2003). Wabi Sabi: The Japanese Art of Impermanence. Tuttle Publishing. ISBN 0-8048-3482-2.
  • Powell, Richard R. (2004). Wabi Sabi Simple. Adams Media. ISBN 1-59337-178-0.

Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. 森神逍遥 『侘び然び幽玄のこころ』桜の花出版、2015年 Morigami Shouyo,"Wabi sabi yugen no kokoro : seiyo tetsugaku o koeru joi ishiki" (Japanese)   ISBN 978-4434201424
  2. 2. Японская эстетика: каноны красоты / Особенности японского характера и образа жизни (ru). Төрүт сириттэн архыыптанна 24 Атырдьах ыйын 2011.