Уоспа

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Уоспа
Child with Smallpox Bangladesh.jpg
Уоспана ыалдьыбыт оҕо, 1973 сыл, Бангладеш.
МКБ-10 B03.
МКБ-9 050
DiseasesDB 12219 12219
MedlinePlus 001356 001356
eMedicine emerg/885  emerg/885 
MeSH D012899 D012899

Уоспа, эбэтэр натуральнай уоспа диэн вирус айылҕалаах олус элбэх өлүүлээх ыарыы. Икки арааһа баар - Variola major уонна Variola minor

Киһи эрэ ыалдьар. Variola major ыалдьыбыт дьонтон 20%тан 40%ҥҥа дылы өлөрөр. Variola minor быһа холоон 1% ыалдьыбыт дьону өлөрөр. Ыалдьан баран эмтэммит дьон үксүгэр хараҕа суох хааллар, тоҕо диэн вирус харахха улахан урусхалы оҥорор. [1]

XX үйэ бастакы аҥарыгар уоспаттан 300 мөлүйүөнтэн 500 мөлүйүөҥҥэ дылы киһи өлбүт. Оннооҕор 1967 сыллаахха 15 мөлүйүөн киһи ыалдьыбыт, онтон Аан дойду доруобуйа тэрилтэтин этэринэн икки мөлүйүөн өлбүт.

Бастакы быһыыны Эдвард Дженнер арыйбыт. Ону ынах уоспатын ыарыытын үөрэтиитин түмүктэриттэн ылбыт. Аан дойду доруобуйа тэрилтэтэ уоспаны утары охсуһар быһыыны тарҕатарга соруйбут уонна 1963 сыллаахха суох оҥорор былаан үлэтин саҕалаабыт, уонна 1980 сыллаахха уоспанан дьон ыалдьыбат буолбуттар диэн иһитиннэрбит. [2], ол кэнниттэн биир да киһи ыалдьа илик. Ол гынан баран уоспа кыра холобурдара аҕыйах олус харыстабыллаах лабораторияларга сыталлар. Билигин быһыыны номнуо тарҕаппат буолбуттара, ол гынан баран олус кырдьаҕас дьоҥҥо наада буолуон сөп.

Сорох дьон уоспа сэриилэргэ биологическай оружие быһыытынан туттуллуон сөп дии саныыллар.

Быһаарыылар[уларыт]