Витус Беринг

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Vitus Bering 1681-1741.jpg

Ви́тус Ионассен Бе́ринг (Даанныы Vitus Jonassen Bering; нууччалыы аата Иван Иванович; (16811741) — муоранан устааччы, Арассыыйа флотун эппиһиэрэ, капитан-командор. Омугунан датчаан.

17251730 уонна 17331741 Бастакы уонна Иккис Камчааткатааҕы экспедициялары салайбыт. Муора силбэһиитинэн Чукотка уонна Аляска ыккардынан ааспыт (кэлин Беринг силбэһиитэ), Хотугу Америкаҕа тиийбит уонна Алеут арыыларыттан хаһы да арыйбыт.

Беринг аатынан арыы, муора силбэһиитэ уонна Чуумпу акыйаан хотугу өттүгэр баар байҕал ааттаммыттара, кинини чиэстээн өссө Командор арыылара ааттарын ылбыттара. Археологияҕа Сибиир хотугулуу-илин өттүн, Чукотканы уонна Алясканы (урут сиринэн холбоһо сыппыттара диэн ааҕыллар) элбэхтик биир тиэрмининэн Берингия дииллэр.

Биографията[уларыт]

Vitus Bering Parken (Хорсенс)

Витус Беринг 1681 с. Хорсенс диэн Дания куоратыгар төрөөбүт, Амстердамҥа 1703 сыллаахха кадеттар корпустарын бүтэрбит, ол сыл Ост-Индияҕа сылдьан баран нуучча ыраахтааҕытыгар подпоручик чыыныгар сулууспаҕа киирбит, уонна Арассыыйа Балтикатааҕы флотугар Улуу Хотугу сэрии кэмигэр сулууспалаабыт.

1707 с. поручик буолбут. 1710 с. Азов флотугар көһөрүллүбүт, капитан-лейтенант буолбут, «Мункер» диэн шняваны хамаандалаабыт.

17101712 сылларга Азов флотугар сулууспалаабыт, Турцияны кытта сэриигэ кыттыбыт.

1712 с. Балтика флотугар көһөрүллүбүт, 1715 с. 4-с раангалаах капитан буолбут.

Нуучча дьахтарын ойох ылан Беринг дойдутугар бүтэһигин 1715 сыллаахха сылдьыбыт, ол кэннэ төннүбэтэх.

Кэлин Командор арыылара диэн ааттаммыт арыылартан биирдэстэрин таһыгар хараабыла тимирэн, экипаж онно кыстыырга күһэллибит. Ол кыстык кэмигэр Беринг цингалаан өлбүт. Ол арыыны кэлин кини аатынан ааттабыттар.

Өссө маны ааҕыахха сөп[уларыт]

  • Андреев А. И. Экспедиции Беринга // Известия Всесоюзного географического общества. 1943. Т. 25. Вып. 2.
  • Берг Л. Открытие Камчатки и экспедиция Беринга (1724—1742). Л.; М., 1946.
  • Ваксель С. Вторая Камчатская экспедиция Витуса Беринга. Л.; М., 1940.
  • Пасецкий В. М. Витус Беринг. М., 1982.
  • Хелимский Е. А. Краткий обзор данных по этнонимии сибирских и уральских народов в рукописном наследии Второй Камчатской экспедиции //Три столетия академических исследований Югры: от Миллера до Штейница. Ч. 1. Академические исследования Северо-Западной Сибири в XIX-XX вв.: история организации и научное наследие: Материалы международного симпозиума. Екатеринбург, 2006. С. 197—209.
  • Хинтцше В. Вторая Камчатская экспедиция на реках Иртыш и Обь //Три столетия академических исследований Югры: от Миллера до Штейница. Ч. 1. Академические исследования Северо-Западной Сибири в XIX-XX вв.: история организации и научное наследие: Материалы международного симпозиума. Екатеринбург, 2006. С. 31- 38.

Сигэлэр[уларыт]