Өлүү

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску
Өлүү диэн тугуй? Чэчик, бас умуоҕа уонна кумах чаhыта көрдөрөллөр Олоҕу, Өлүүнү уонна Кэми.
Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
Сэриигэ өлүү: саллаат өлүгэ. Питерсбург, Вирдьиния, 1865, Америка Олохтоох Сэриитэ.

Өлүү диэн тыынаах организм функцияларын үлэтэ букатын бүтүүтэ[1].

Медицинаҕа анаан танатология науката дьарыктанар. Өлбүт киһи этин- сиинин өлбүтүн кэннэ айылҕа эйгэтигэр араас быһылааннар саҕаланаллар. Өлүү куруутун кистэлэҥ, мистичность диэн буолбатах. Эрдэттэн соһуччу, соһуччу уонна тута өлүүгэ тиэрдэр төрүөттэр кырата суох буолуулара киһи аймах кыраныысса таһыгар өлүү диэн өйдөбүлү үөскэппиттэрэ. Үгүс религияны таҥара кэриэһин быһыытынан ылыналлар эбэтэр таҥара бэлэҕэ курдук ылыналлар, ол кэнниттэн киһи дьоллоох, үйэлээх олоххо күүтэр (үксүн " өлүү» диэн өйдөбүлү дьон бэйэтин көрүүтүгэр сыһыаран туһаналлар).

Өлбөт төрүөтэ; өлбөт-сүппэт харамай[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Айылҕаҕа тыыннаах харамайдар бары кэриэтэ тыыннаах хаалар иһин охсуһуу түмүгэр, норуоттар икки ардыларынааҕы уонна иһинээҕи тустуу ураты, олорор усулуобуйатын уларытар усулуобуйаны киллэрэллэр. Чуолаан, кырыымчык уонна биир клеткалаах эукариоттар, колониализм организмнара (полиптэр уонна гидралар) ситэ өлбөттөр, тоҕо диэтэххэ, биологическай өттүнэн өлбөт- сүппэт (кыһамматтар). Атын сирдэртэн өлбөт- сүппэт киэҥ сирдэргэ турнепс медуза, сорох муора куннэрэ олохтоммуттара. Арай тыыннаах олох бырыһыана планетаҕа (уустук тэриллии) оҕустарара, ол иһин сүрүннээн кырдьан өлүөн сөп. Кинилэргэ эмиэ сыһыаннаах.

Ол да буоллар, айылҕа эйгэтигэр (эмиэ кырдьаҕастар кытта сибээстээх ыарыылартан) охсуһууну мэлдьи кэриэтэ сүүйтэрэллэр уонна күүстээх өлүүнэн өлөллөр (үгэс курдук). Аҥаардас слон, киитиҥи, осминогино, бөдөҥ адьырҕа балыктар, ону таһынан рептилия, көтөр уонна кыыллар курдук бөдөҥ сүөһү кыра бырыһыана кырдьан өлүөн сөп. Киһи өлбүтүн төрүөтэ төһө да олох саамай болдьоҕо быһаарыллар, медицинскэй испииһэктэргэ фигурацияламмат (өлүү төрүөтүн испииһэгэ).

Эволюция планетаҕа олох усулуобуйатын уларыта тутуу, ону таһынан атын организмнары кытта күрэстэһииттэн көрөн, көлүөнэлэр тохтоло суох солбуйууларын эрэйэр. Онон олох өлбөт- сүппэт ерволюцияны тохтотуо этилэр,онон үөскээн тахсыбатаҕа. Саҥа көрүҥнэри тэрийии, ону тэҥэ тыыннаах организмы солбуйуу инникитин даҕаны, эволюционнай суолтан аккаастанар кыаҕы биэриэхтэрэ.

Көмүү[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Өлбүт киһини этин- сиинин кытта холбуур ньыма. Өлбүт киһи этин-сиинин (останок) буорга көмүү (көмүү, көмүү), эбэтэр уот (кремация) былыргы үйэлэргэ салгыҥҥа өлбүт киһи этин-сиинин булкуйан баран, иҥэриллиэн сөп. Билигин ону тэҥэ ресомация олоххо киллэриллэр — эти гидрокидемияҕа суурайыы.

Ахтыы (сиэри- туому, ахтан- санаан ааһыы культурата,кэрэни ахтан аһааһын, ахтан- санаан аһааһын, өлбүтүн ахтан- санаан аһааһын) — сиэри- туому толоруу, биир сүрүн өрүтүнэн коллективнай ас, өлбүтү эбэтэр өлбүтү бэлиэтиир дьоро киэһэҕэ.[2]

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. Өлөр туһунан ыспыраапка
  2. Ахтыы- санаан аһааһын быраабылалара барыта баар.