Ыҥыыр

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Ыҥыыраты мииннэн олорорго аналлаах тэрил. Бу тэрил уонна иҥэһэ үөскээһиннэрэ киһи-аймах устуоруйатыгар улахан хамсааһыны оҥорбуттара. Аттаах, ыҥыырдаах-иҥэһэлээх омуктар атын омуктары баһыйар кыахтаммыттара.

Ыҥыыр тэрилэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Кычым — аты харыстаан бэрэмэдэйи уурарга анаан ууруллар халыҥ имитиллибит тирии, сукунаннан, оҕуруонан уонна тимиринэн (көмүһүнэн, алтанынан) киэргэтиллиэн сөп;
Иҥэһэ — киһи атаҕынан үктэнэр тимирэ, акка ыттарга, айан кэмигэр атах сылайбатыгар уонна түргэнник айаннаатахха эбэтэр айаннан иһин тугу эрэ гынарга (холобур саанан ытарга, батаһынан туттарга) тирэнэргэ аналлаах;
Бото — ыҥыыр анныгар угуллар халыҥ таҥас, мөһөөччүк курдук тигэн баран иһигэр сиэл (билигин сороҕор баата) уган биэрэллэр — саха ыҥыыра кылгас, онон аты бааһырдыбатын диэн ботото халыҥ буолуон наада.
Хоҥсуоччу — ыҥыыр сирэйигэр олорор тордуок — ат көнтөһүн, тэһиинин баайар алтан тимир. Ат төбөтүн майгыннатан оҥороллор.
Сирэй — ыҥыыр иннэ, хатыҥ мастан эбэтэр удьурҕайтан оҥороллор, алтан, тимир, көмүс ылтаһынынан бөҕөргөтүллэр, киэргэтиллэр.
Ыҥыыр бэйэтэ
Лэпсэ — ыҥыырга ууруллар сыттык таҥас эбэтэр тирии;
Төргүү — ыҥыыр кэннигэр ону-маны (булду, утуйар таҥаһы иҥин) баайар быалар, ыҥыыр икки өттүгэр иккилии буолаллар;
Чаппараах — ат самыытыгар ууруллар аты кумаартан көмүскүүр таҥас, киэргэл;
Холун — ыҥыыры туттарар кур, холун тыла — кур тыла. Ыҥыыр үс сиринэн курданар.
Дьирим — ыҥыырга холуну ыга тардар хаптаҕай кур курдук оҥоһуулаах тирии быа.


Ыҥыыр Иҥэһэ Бото Лэпсэ Чаппараах Бэрэмэдэй Үүн Бойбуур Көнтөс Дэйбиир ??? Ыҥыыр илин сирэйэ Ыҥыыр илин сирэйэ Ыҥыыр хоҥсуоччута Ыҥыыр кэлин сирэйэ Төргүү Холун Холун тылаЫныыр-тэрилэ.jpg
Ойуу туһунан


Өссө аты миинэргэ маннык тэриллэр туттуллаллар:[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Бэрэмэдэй (сыма) — акка ындыыланар суумка;
Үүн — аты салайарга аналлаах ат төбөтүгэр кэтэрдиллэр тимирдээх курдар;
Бойбуур
Үүн тимирэ — ат айаҕар сылдьар тимир;
Тэһиин — үүҥҥэ баайыллар киһи тутуһар уонна аты салайар быата;
Бас быата (сулар) — аты тутар быа, бөҕө буолуохтаах;
Оҕуруо — сулары ат устан кэбиспэтин хааччыйар тирии эбэтэр таҥас быа;
Сулар хоҥуруута — ат муннун үөһээ өттүнэн сылдьар кур быа;
Көнтөс — аты сэргэҕэ, маска баайар быа;
Дэйбиир — кумаары-бырдаҕы бэйэттэн уонна аттан үүрэргэ аналлаах кутурук кылыттан оҥоһуллубут тэрил.