Ат

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Сылгы
Билим классификацията
Саарыстыба:
Кэлим: Хордалыктар
Кылаас: Кыыллар
Аймах: Perissodactyla
Кэргэн: Equidae
Уус: Equus
Көрүҥ: E. caballus
Латыынныы аата
Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах
Вы можете помочь проекту,
поставив latin=название
внутри шаблона taxobox в тексте статьи
Ат

Сылгы (Equus caballus) диэн бүтэй туйахтаах кыыл, Equidae уус аҕыс көрүҥүттэн биирэ. Үүтүнэн иитиллээччилэргэ киирэр. Сылгы билиҥҥи тас көрүҥүгэр, тиhэх 45-55 мөл. сыл устата кыра саhыл саҕа кыылтан эволюциялаан кубулуйбута. Киhи сылгыны биһиги эрабыт иннининэ 4500-3000 сыллартан ииппитэ. Б.э. 2000 и. аты Эуразия континеҥҥа бүтүннүүтүгэр ииппиттэрэ. Билигин Пржевальскай ата эрэ хаҥыл хаалбыт. Ат билигин биьи бириэмэбитигэр саамай наадалаах ат буолар. Тозо диэтэр туhалаах.


Сахаларга сылгыны сааһынан арааран ааттааһын[уларыт | куодун уларытыы]

Кулун — төрүөҕүттэн 6 ыйыгар диэри.
Убаһа (түөлбэ: дааҕыска[1]) — күһүнтэн биир сааһын туолуор диэри.
Тый — биир сааһыттан икки сааһыгар диэри. Эскэл тый - эмньик, ийэтин эмэн улааппыт тый[2].
Тиҥэһэ — икки сааһыттан үһүгэр диэри. Атыыра — тицэһэ соногос, тыһыта — тинэһэ кытыт дэнэр.
Кытыылыыр — үс сааһыттан түөрдүгэр диэри. Атыыра — кытыылыыр соногос, тыһыта — кытыылыыр кытыт дэнэр.
Сылгыны түөрт сааһыттан биэһигэр диэри атыырын — түөртээх соногос, тыһытын ~ түөртээх кытыт дэнэр.
Соноҕос — биэс сааһыттан алтатыгар диэри, тыһыта — биэстээх кытыт дэнэр.
Сылгыны алта сааһыттан үөһэ арааран ааттаабакка аты — ат, биэни — биэ, атыыры — атыыр дэнэр.
14-15 сааһыттан кырдьагас ат, биэ, атыыр дэнэр.
Туҥуй биэ — маннайгытын төрүүр биэ. Баайтаһын биэ — оҕото суох уойбут биэ. Миҥэ ат — көлүүр ат.

Быһаарыылар[уларыт | куодун уларытыы]

  1. Саха тылын быһаарыылаах улахан тылдьыта. III туом, Новосибирскай, Наука, 2006 ISBN 5-02-032332-2
  2. Байанай алгыһа, Ырыа Тиихээн тылыттан С.А.Новгородов суруйуутун, "Саха фольклора" хомуурунньукка быһаарбыттарыттан