Тескей-Ала-Тоо

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

 

Теске́й-Ала́-То́о, ону тэҥэ Терскей-Алатау[1], Терске́й-Ала́-То́о (кырг. Тескей Ала-Тоо, каз. Теріске́й Алата́у) — Киргизия уонна Казахстан сирдэринэн тайаан сытар сис хайа.

Усторуйата уонна этимологията[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Кыргыыс ССР саҕанааҕы каарталарга сис хайаны «Терскей Алатау» эбэтэр «Терскей Ала-Тау» диэн бэлиэтииллэрэ.

кырг. Ала-Тоо диэн кыргыыс тылыттан "хаардаах хайа" эбэтэр "мэҥэ хаардаах хайа" диэн тылбаастанар[2][3]. «Терскей» диэн тыл суолтата -- «күнэ суох (күлүк) өттө»[4] — хайа хотугу сирэйэ.

Географията[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Тескей-Ала-Тоо Иссык-Куль хоту өттүнээҕи кытылыттан көстүүтэ

Терскей-Ала-Тоо сис хайа Киргизия хотугулуу-илиҥҥи өттүттэн саҕаланар уонна соҕуруу Иссык-Кулунан бүтэр. 375 килэмиэтир усталах, Каракол (урукку Пржевальск) туһаайыытынан үрдүгэ 5281 км тиийэ (Караколь чыпчаала). Хайа орто үрдүгэ быһа холоон 4500 м.

Терскей-Ала-Тоо хайах Тянь-Шань хайа ситимин иккис үрдүк сирэ, Победа чыпчаалын уонна Хан-Тенгри кэннэ (кирг. Хан-Теңири); манна барыта 1081 км² иэннээх 1100 мууһуруу баар .

Терскей-Ала-Тоо хайа мууһуруутун улахан аҥаара Иссук-Куль диэки хайыһан турар хотугу сирэйдэригэр баар.

Терскей-Ала-Тоо хайа ол элбэх кэрэ, кырасыабай сирдэрдээх: Алтын-Арашан, Барскоон, Джеты-Огуз, Каракол. Ол курдук, биир күн иһигэр кумах хайалары, тыытыллыбатах ойуурдары, хаардаах чыпчааллары көрүөхх сөп. Хас биирдии хайа хапчаана бэйэтэ туспа уратылаах, хатыммат кэрэлээх.

Бэлиэтээһиннэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Литэрэтиирэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]