Бычырдаан

Бычырдаан
Пол или гендер	мужской пол
Төрөөбүт күнэ	1913

Бычырдаан, Никита Константинович Докторов — Саха сирин аатырбыт хапсаҕайдьыттарыттан биирдэстэрэ, Иккис Аан дойду сэриитин кыттыылааҕа, старшай лейтенант, Кыһыл Сулус уордьан кавалера.

Олоҕо

Билиҥҥи Үөһээ Бүлүү улууһун Балаҕаннаах нэһилиэгэр 1913 с., муус устар 15 күнүгэр төрөөбүтэ. Аҕата Докторов Игнатий Иванович, ийэтэ Өлөөнө. Ыалга төрдүс уолунан төрөөбүт. Кыһыл оҕо эрдэҕиттэн аҕатын убайыгар Докторов Константин Ивановичка иитиллибит, онон аҕатын аата ииппит аҕатынан буолбут.

Бычырдаан диэн ааты аҕатын атаһа Бүлүүгэ баар сир аатынан биэрбит. Никита оҕо сааһа Балаҕаннаахха Саллыгынай алааска ааспыт.

Никита 1929 сыллаахха сэттис кылааһы Куорамыкыга үөрэнэн бүтэрээт, Намҥа сир түҥэтигэр хамнаһа суох суруксуттаабыт. 1930 сыллаахтан “Кыһыл үлэһит” холкуоска үс сыл биригэдьиирдээбит.

1932—1934 сс. Дьокуускайга Саха Байыаннай оскуолатыгар үөрэммитэ. Ол кэнниттэн Бүлүү оройуоннааҕы Осоавиахим бэрэссэдээтэлинэн түөрт сыл үлэлиир. 1938-1939 сылларга Москуба куоракка ССРС Осоавиахим оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитэ.

Иккис аан дойду сэриитин кэмигэр рота хамандыыра этэ. 1942 сыллаахха кулун тутар 14 күнүгэр Старай Русса куорат анныгар ыараханнык бааһыран уһуннук госпиталга эмтэммитэ. Аҥаар илиитэ үлэлээбэт, сиһигэр, атаҕар бааһырыылаах, сэрии иккис группалаах инбэлиитэ буолан, 1943 сыллаахха балаҕан ыйыгар дойдутугар төннүбүтэ.

Бастаан Кэбээйи оройуонугар райком партийнай кабинетын сэбиэдиссэйинэн, Осоавиахим өрөспүүбүлүкэтээҕи сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан, Эдьигээн оройуонугар үлэһиттэр дьокутааттарын Сэбиэтин солбуйар бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 1949 сыллаахха Усуйаана оройуонугар үс нэһилиэк эстибит холкуостара холбоспуттарыгар бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. Икки пятилетка иһигэр Ленин аатынан холкуос “миллионер” холкуос буола үүммүтэ.

1959 сыллаахтан дойдутугар Үөһээ Бүлүүгэ Исидор Барахов аатынан сопхуоска солбуйар бэрэссэдээтэлинэн, хомунаалынай хонтуораҕа начаалынньыгынан, гражданскай оборуона начаалынньыгынан үлэлээбитэ. Никита Константинович 1968 сыллаахха биэнсийэҕэ тахсыбыта. Кини 93 сааһын арыый да туолбакка сылдьан, 2007 сыллаахха тохсунньу 13 күнүгэр өлбүтэ.

Тустуу

17 саастааҕар Алын Бүлүү ыһыаҕар хапсаҕайга бастаабыт. 1932—1934 сс. Саха национальнай байыаннай оскуолатыгар үөрэммит. Ол үөрэнэ сылдьан күүстээх бөҕөстөрү Иван Ананьев-Моччорбону (Ньурба), Роман Петухову (Уус-Алдан), курдаһан тустуук татаар Аргылланы, биллиилээх күүстээҕи Аммос Аммосову, Баһылай Семенову (Ньурба) уо.д.а.

Өрөспүүбүлүкэ күрэхтэһиитигэр биирдэ даҕаны тустан көрбөтөх, ол гынан баран, бу Буучугурас курдук киһини 1937 с. кыһын уонна сайын анал көрсүһүүгэ тустан кыайбыт. Уҥуоҕунан, быһа холуйан эттэххэ, 1 м 85 см курдук эбит. Уонна муҥутаан сырыттаҕына, бэйэтэ да суруйарынан, 107 кг буола сылдьыбыт. Буучугурастыын бастакы көрсүһүүлэригэр бэрт тэҥҥэ тустубуттар. Үөһээ Бүлүүгэ көрсөн, Бүлүүттэн Ньурбаҕа хайыһар бохуотун оҥоро сылдьар кэмнэригэр салайааччылар булан көрүһүннэрбиттэр. Онно, ол тустубуттарыгар, Бычырдаан быраҕыытыгар Буучугурас тарбаҕынан хаары таарыйан ааспыта үһү.

Аатын үйэтитии

Кини кэриэһигэр 1988 сылтан саҕалаан хапсаҕайга улахан турнир ыытыллар, төрөөбүт дойдутугар Балаҕаннаахха Бычырдаан аатынан уулусса баар.