Баай дьадаҥыны уруурҕаабат

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Баай дьадаҥыны уруурҕаабат[уларыт | куодун уларытыы]

Ырыынак сыһыаннаһыылара олоххо киириилэриттэн олохпут төрдүттэн уларыйбытын, ол иһин өй-санаа эмиэ тосту уларыйыахтааҕын билигин таба өйдүү, олохпутугар киллэрэ иликпит. Олус уһун үйэлээх сахалар олохторун үөрэҕэр “Баай дьадаҥыны уруурҕаабат” диэн өс хоһооно баарын билигин ырыынак олоҕор туһаныахпыт этэ. (1,72).

Баайдартан бэлэми ылан буолбакка бэйэлэрэ үлэлээн-хамсаан, туруорсан тугу эмэ ситиһэллэрин үлэһиттэр билиэхтэрэ этэ. Билигин улахан баайдар ахсааннара элбээн, салайар былааһы барытын ылбыттарын кэннэ “Баай дьадаҥыны уруурҕаабат” диэн былыргы өбүгэлэрбит этиилэрин таба өйдөөн туһаныа этибит.

Урукку кэмнэргэ баайдар дьадаҥылары кытта оҕолорун холбоон ыал буолан уруурҕаспаттар этэ. Ол барыта баайдар уонна үлэһиттэр өйдөрүн-санааларын уратылаһар өрүттэрэ элбэхтэринэн, сөп түбэспэттэринэн быһаарыллар. Баай уонна дьадаҥы дьон ыал буолан холбоһуулара сахалар “Тэҥнээҕин булунар” диэн үөрэхтэригэр сөп түбэспэт, оҕону иитиилэригэр иккиэн тус-туспатык этэн үөрэтэллэриттэн халыйыыны оҥоруохтарын сөбүттэн сэрэнэллэр. Төрөппүттэр оҕолоругар иккиэн тус-туспатык этэн үөрэтэр буоллахтарына оҕо өйө-санаата туруга, тулуура суох буолара сыыһа-халты туттунарын элбэтэр.

Байбыттар дьадаҥы аймахтарын хамнаһа суох үлэһит илии оҥостоллорун былыргыны суруйааччылар элбэхтик суруйбуттара. Дьылы туораары тиийиммэт киһи тугу эмэ иэс диэн ааттаан ылбытын туохха да тэҥнэммэт үлэни үлэлээн төлүү сатыыра хаһан да бүппэт иэскэ, хабалаҕа киллэрэрэ. Баайдар дьадаҥылары, үлэһиттэри төһө үлэни оҥороллорунан эрэ көрөн сыаналыыллар. Билигин ырыынак, былыргы олоххо төннүү кэмигэр баайдар, аһара байбыт салайааччылар өйдөрө-санаалара урукку киэбигэр түһэн иһэр.

Аһара баайдар элбэх ахсааннаах үлэһиттэр баалларын быыбардар кэллэхтэринэ бэйэлэрин тустарыгар куоластатаары эрэ билэллэр. Билигин ырыынак кэмигэр улаханнык байбыт салайааччылар минньигэс этиилэрин, ону-маны эрэннэрэн албынныылларын лаппа сиидэлээн, ырытан, үлэһиттэр бэйэлэригэр туһалааҕын эрэ булан ылан туһаныа этилэр. Ол аата салайар былааһы уларытар быыбардарга үлэһиттэр бары бэйэлэрин диэки санаалаах, ол туһугар куоластыыр дьону талыахтара этэ.

“Буолар буолбутун кэннэ” диэн этии билигин ыытыллар быыбардарга быһаччы сыһыаннаах. Ол курдук хайа эрэ тойону, улахан баайы ким эрэ “үчүгэй” диэн эппитигэр быыбардаан, талан баран, үлэһиттэргэ тугу да туһалааҕы оҥорботун үрдүнэн кэлэр быыбарга диэри тулуйарга тиийиллэрэ хомолтону үөскэтэр.

Туһаныллыбыт литература.[уларыт | куодун уларытыы]

1. Саха таабырыннара, өс хоһоонноро, чабырҕахтара / хомуйан оҥордо И.К.Попов. – Дьокуускай: Бичик, 2006. – 112 с.