Сэдэх көрүҥнэр
Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Хамсыыр харамайдар сэдэх көрүҥнэрин Кыһыл кинигэ 5 хаттыгаска араарар:
- 0 (Ex) — арааһа букатын сүппүт;
- I (E) — сүтэр кутталлаах көрүҥнэр, өскө кинилэр ахсааннарын аҕыйатар фактордар суох буолбатахтарына хаалаллара саарбах;
- II (Y) — кэбирэх көрүҥнэр, өскө кинилэр ахсааннарын аҕыйатар фактордар суох буолбатахтарына сотору кэминэн «сүтэр кутталлаах көрүҥнэргэ» киирэр кыахтаахтар;
- III (R) — сэдэх көрүҥнэр, аҕыйах популяциялаах, билигин сүтэр кутталлара суох гынан баран кэбирэх көрүҥнэр, тоҕо диэтэххэ ареааллара кыра эбэтэр экологияларын диапазона кыараҕас уонна ареаалларыгар ахсааннара аҕыйах;
- IV (I) — чуолкайдамматах көрүҥнэр (үс инники хаттыгастарга киирэллэр, ол гынан баран кинилэр тустарынан үчүгэйдик биллибэт).
Саха сиригэр нуул хаттыгаска үс көрүҥ уонна популяция киирэр:
- Азиятааҕы өрүс буобурата;
- хара баттахтаах Бунге дьабарааскытын Кондаков популяцията;
- чубуку юкагирдааҕы популяцията.
Бастакы, сүтэр кутталлаах хаттыгаска 5 көтөр көрүҥэ киирэр:
Иккис, кэбирэх көрүҥнэргэ үрүҥ эһэ, моржа (лаптевтааҕы подвид), хара баттахтаах Доппельмайер дьабарааскыта (Саха сирин соҕуруу өттүнээҕи популяция), өрүс выдрата уонна Аллен чубукутун Саха сирин соҕуруу өттүнээҕи популяцията. Көтөрдөртөн манна орлан-белохвост, беркут, сапсан, скопа, кобчик, хара аист, хара казарка уонна клоктун киирэллэр.
Сэдэх көрүҥнэргэ 10 көрүҥ үүтүнэн иитиллээччи уонна 33 көрүҥ көтөр киирэр.
Бутэһик "чуолкайдамматах көрүҥнэргэ" белуха, пискулька, розовай хопто, моевка уонна көннөрү скворец киллэриллибиттэр.
[уларыт] Туһаныллыбыт сирэ
- Красная книга Якутской АССР. Новосибирскай: «Наука», 1987
