Сырдык сыла

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт

Сырдык сыла (light year, ly) — сырдык биир сыл иһигэр бырар ырааҕа, ол аата 1013 километр кэриҥэ.

Аан Дойду астрономия холбоһук (МАС) ааҕарынан, сырдык ваакуумҥа, гравитация сабыдыала суох биир юлиан сыл иһигэр барар ырааҕа.

Чыыһылата[уларыт]

Сырдык сыла:

Сырдык түргэнэ биллэр: сөкүүндэҕэ 299 792 458 метр. Сылга төһө сөкүүндэ баар эмиэ биллэр. Төгүллээтэххэ сырдык сыла тахсар.

Астроном кээмэйэ 49 597 870.610 км. Мантан астроном кээмэйин уонна парсегы сырдык сылларынан кээмэйдиэххэ сөп.

Сырдык сылынан кээмэйдэммит ыраахтар[уларыт]

Бу кээмэй араас астроном ыраахтары кээмэйдииргэ сөптөөх:

Масштаб Кээмэйэ Быһаарыыта
Сөкүүндэлэр 40.4×10-9

сырдык сыла.

Ый 376 300 км. кэриҥэ ыраах, ол аата Сиртэн барбыт лазер сырдыга 1.2-1.3 сөкүүндэнэн Ыйга тиийэр.
Мүнүүтэлэр 15.8×10-6

сырдык сыла.

Биир астроном кээмэйэ 150 мөл. километрга тэҥнээх. Ол аата Күнтэн тахсыбыт сырдык 500 сөкүүндэнэн эбэтэр 8 мүнүүтэнэн Сиргэ тиийэр.
Чаастар 3.2×10-3

сырдак сыла.

АХШ Пионер уонна Вояджер аппарааттар Күн систематыттан тахсан эрэллэр, ол аата билигин кинилэртэн сигнал 14 чааһынан Сиргэ кэлэр. Бу ырааҕы кинилэр 30 сылынан бардылар.
Сыллар 1.6сырдык сыла. Сэрэйии быһыытынан Оорт былыта Күнтэн 50 000 а.к. ыраах. Ол аата сырдык икки сылынан тиийэр.
2.0сырдык сыла. Күн гравитациятын сабыдыала бүтэр (Хилл сферата) — 125 000 а.к. кэриҥэ.
4.22сырдык сыла. Күнтэн ураты ордук чугас сулус Кентавр Проксимата биһигиттэн 1.3 пк, эбэтэр 4,22 сырдык сыла.
Тыһыынча сыл 26×103

сырдык сыла.

Биһиги Галактикабыт киинэ биһигиттэн ~10 кпк ыраах, эбэтэр ~30 000 сырдык сыла.
100×103

сырдык сыла.

Халлаан Сиигин диаметра - 30 кпк эбэтэр 100 000 сырдык сыла.
Мөлүйүөн сыл. 2.5×106

сырдык сыла.

Ордук чугас спираль халыыптаах Андромеда галактиката биһигиттэн 772 кпк эбэтэр 2,5 мөл. сырдык сыла.
3.14×106

сырдык сыла.

Үс Муннук M33 галактиката биһигиттэн 3,14 мөл. сырдык сыл ыраах. Бу объект көннөрү харахха көстөр ордук ыраах объект.
59×106

сырдык сыла.

Ордук чугас галактикалар мустуулара, Кыыс мустуута биһигиттэн 59 мөл. сырдык сыл ыраах.
150×106
- 250×106

сырдык сыла.

Улуу аттрактор диэн гравитация аномалията биһигиттэн 150—250 мөл. сырдык сыла ыраах.
Миллиард сыл 1.2×109

сырдык сыла.

Слоун Улуу Эркинэ - куйаарга ордук улахан халыып, кээмэйэ 350 Мпк. Сырдык миллиард сыл кырдары ааһар.
13.6×109

сырдык сыла.

Куйаар кээмээйэ.

Интириэһиргэтэр факттар[уларыт]

  • Астроном кээмэйэ 500 сырдык сөкүүндэтигэр тэҥ, ол аата Күнтэн Сиргэ диэри сырдык 500 сөкүүндэ айанныыр.

Өссө маны көр[уларыт]

Сигэлэр[уларыт]

  1. БСЭ — Световой год
  2. International Organization for Standardization. 9.2 Measurement units(ааҥл.)