Христианство

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
(Мантан: Христианизм көстө)
Перейти к навигации Перейти к поиску
 
Исус Христос
Кыдьыга суох төрөтүү • Кириэскэ тиирии • Тиллии
Олохторо
Таҥара дьиэтэ • New Covenant
Апостоллар • Хоруоллук • Эвангелиум • Кэм кэрдииhэ
Библия
Эргэ Кэриэс • Саҥа Кэриэс
Кинигэлэр • Канон • Апокриф
Христиан теологията
Тринити • (Аҕа • Уол • Ытык Тыын)
Теология историята • Аполегетика
Историята уонна үгэстэрэ
Эрдэтээҥҥи • Сүбэлэр • Үөрэх • Сорудахтар
Улуу схизма • Кириэс сэриилэрэ • Реформация
Христианизм салаалара
Христианизм топиктара
Тарҕатыы • Үҥүү • Экуменизм
Атын итэҕэллэрдиин сыhыан • Хамсааhыннар
Музыка • Литургия • Халандаар
Бэлиэлэр • Дьоҕур • Сэмэлээhин

Христианство эбэтэр Христианизм диэн биир таҥаралаах итэҕэл, Саҥа Кэриэскэ бэриллибит Исус олоҕун уонна үөрэтиилэрин тутуhар.

Сүгүрүйээччилэрин, христианнар, итэҕэйиилэринэн Исус Таҥара уола уонна Мессия (Христос). Ол туhунан Дьэбэриэй Библията билгэлээбитэ. Христианнар көрүүлэринэн, Исус Христос үөрэтээччи, үтүө сигили олох холобура, Таҥара сирэйдээhинэ уонна киhи аймах өрүһүйээччитэ уонна кини туhугар өлбүт уонна кинини айыыттан быыhаары тиллибит. Христианнар итэҕэйиилэринэн, Исус халлааҥҥа өрө тахсыбыт уонна үгүс үөрэтиилэр этэллэринэн Исус тыыннаахтары уонна өлбүттэри сууттуу, батыhааччыларыгар мэлдьи бүппэт олоҕу бэлэхтии төннүөхтээх.

Иудаизм уонна Ислам курдук, Христианизм Абрам итэҕэлэ буолар. Аан бастаан Сир ортотунааҕы байҕал регионун илин өттүгэр үөскээбит, элбэх дьэбэриэй секталарыттан биирдэстэрэ этэ. Онтон ыла сүгүрүйээччилэрин ахсаана улаатан, 4 үйэҕэ Ром империятын сүрүн итэҕэлэ буолбута. Христианизм Орто үйэлэргэ Эуропаҕа, Орто Илиҥҥэ, Хоту Африкаҕа уонна Индия сорох өттүгэр тарҕаммыта. Улуу география арыйыыларын кэмигэр, миссионердааhын уонна колонизация нөҥүө Америкаларга уо.д.а. аан дойдуга киэҥник тарҕаммыта.

21 ү. саҥатыгар аан дойдуга 1.5 — 2.1 млрд кэриҥэ христиан баар.

Христианство салаалара[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Никея куоракка 325 с. буолбут Бастакы Аан дойдутааҕы Собуор итэҕэл сүрүн догмааттарын бигэргэппитэ. 1054 с. христианствоҕа сүрүн хайдыһыы тахсыбыта: Илин сыаркап (православие, киинэ Константинополь) уонна Арҕаа сыаркап (католицизм, киинэ Риим). XIV-XV үйэлэргэ Европаҕа тэнийбит гуманизм уонна барҕарыы идиэйэлэрин сабыдыалынан XVI үйэҕэ католицизмтан протестантизм арахсыбыта. Протестантизм Германияҕа үөскээбитэ, кэлин хас да туһунан салааҕа кубулуйбута, сүрүннэрэ англиканство (католицизмҥа атыттардааҕар чугас), лютеранство уонна кальвинизм. Протестааннартан эбии хайдыылар сиэктэ хабааннаахтар, билигин 250-тан тахсалар[1].

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. Религии мира // Блохина И.В., Всё, что должен знать каждый образованный человек. - М. АСТ, 2017. - 192 с.