Хой

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ovis orientalis aries 'Skudde' (aka).jpg
Билим классификацията
Латыынныы аата
Аан дойдуга хой ахсаана 2004 сыллаахха[1]
КытайFlag of the People's Republic of China.svg Кытай 157,9 мөл.
АвстралияFlag of Australia.svg Австралия 101,3 мөл.
ИндияFlag of India.svg Индия 62,5 мөл.
ИранFlag of Iran.svg Иран 54,0 мөл.
СуданFlag of Sudan.svg Судан 48,0 мөл.
Саҥа ЗеландияFlag of New Zealand.svg Саҥа Зеландия 39,2 мөл.
Улуу БританияFlag of the United Kingdom.svg Улуу Британия 35,8 мөл.
Соҕуруу АфрикаFlag of South Africa.svg Соҕуруу Африка 25,3 мөл.
Маныыһыт уонна хой

Дьиэ хойо (лат. Ovis aries) — бараан ууһугар киирэр ыыраахтаах туйахтаах үүтүнэн иитиллээччи кыыл. Халыҥ түүлээҕин уонна этин иһин түҥ былыр дьиэтитиллибит[2]. Билигин түүтэ аан дойдуга ханнык да атын кыыл түүтүнээҕэр элбэхтик туттуллар. Хой этэ үгүс дойдуларга саамай туһаныллар аһылыктан биирдэстэрэ буолар. Маны таһынан хойу үүтүн ыары, тириитин (овчина) туһанаары эмиэ иитэллэр. Эспэримиэн оҥорорго туһаналлара эмиэ биллэр. Ордук биллибит түгэн - Долли диэн ааттаах хой - 1996 сыллаахха аан дойдуга бастакыннан клоннаммыт үүтүнэн иитиллээччи.


Хойу иитии — кыылы иитии салаата, элбэх дойду экономикатыгар урут да, билигин да улахан суолталаах. Билигин саамай элбэх хойу Кытайга (144 мөл. кэриҥэ төбө), Австралияҕа (98 мөл.), Ииндийэҕэ (60 мөл. кэриҥэ), Ирааҥҥа (54 мөл.), Саҥа Зеландияҕа (44 мөл), Улуу Британияҕа (36 мөл), ЮАР (29 мөл. тахса), Туурсуйаҕа (27 мөл), Пакистааҥҥа уонна Испанияҕа (24 мөлүйүөннүү) иитэллэр. Урукку ССРС дойдуларыттан хойу элбэхтик иитэллэр Кыргыстаан, Казахстаан, Түркменистаан, Молдова уонна Арассыыйа соҕуруу өттүгэр.

Дьиэтитии[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Хой түҥ былыр, 8 тыһ. сыл ынаараа өттүгэр аныгы Туурсуйа, Сиирийэ, хотугу Месопотамия сирдэригэр дьиэтитиллибитэ[2] .[3]

Хой муфлон эбэтэр уриал сыдьаана буолуон сөп дииллэрэ. Цитогенетика анаалыһа көрдөрүнэн дьиҥнээх төрдө муфлон буолуон сөп. Уриал кариотиибэ 58 хромосомалаах, оттон хой уонна муфлон хромосомаларын ахсааннара 54-кэ тэҥ.

Хой култуураҕа[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Элбэх омук култууратыгар хой сымнаҕаһынан, холкутунан, акаарытынан, үүрүү хоту сылдьарынан биллэр. Сахаҕа эмиэ оннук өс хоһоонугар киирэ сылдьар: Хой баһын туойума.

Хой Зодиак бэлиэлэрин ахсааныгар киирэр, халлааҥҥа кини аатынан сулус бөлөҕө баар.

Ойуулара[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  1. Faostat
  2. 2,0 2,1 Халыып:БСЭ3
  3. Мерперт Н. Я., Мунчаев Р. М., Раннеземледельческие поселения Северной Месопотамии // Советская археология, 1971, № 3.

Литэрэтиирэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Budiansky, Stephen. The Covenant of the Wild: Why animals chose domestication. — Yale University Press, 1999. — ISBN 0-300-07993-1.
  • Ensminger, Dr. M.E. Sheep and Goat Science, Fifth Edition. — Danville, Illinois : The Interstate Printers and Publishers Inc, 1986. — ISBN 0-8134-2464-X.
  • Pugh, David G. Sheep & Goat Medicine. — Elsevier Health Sciences, 2001. — ISBN 0-7216-9052-1.
  • Simmons, Paula. Storey's Guide to Raising Sheep. — North Adams, MA : Storey Publishing LLC, 2001. — ISBN 978-1-58017-262-2.
  • Smith M.S., Barbara. Beginning Shepherd's Manual, Second Edition. — Ames, Iowa : Iowa State University Press, 1997. — ISBN 0-8138-2799-X.
  • Weaver, Sue. Sheep: small-scale sheep keeping for pleasure and profit. — 3 Burroughs Irvine, CA 92618 : Hobby Farm Press, an imprint of BowTie Press, a division of BowTie Inc., 2005. — ISBN 1-931993-49-1.
  • Wooster, Chuck. Living with Sheep: Everything You Need to Know to Raise Your Own Flock. — Guilford, Connecticut : The Lyons Press, 2005. — ISBN 1-59228-531-7.

Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

  • Кошара // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Бараны и овцы — статья на портале «Мир животных».