Дзержинскэй Феликс Эдмундович

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Дзержинскай Феликс Эдмундович

Дзержинскэй Феликс Эдмундович — (пол. Feliks Dzierżyński; хос ааттара Желе́зный Фе́ликс, ФД, партийнай псевдонимнара: Я́цек, Я́куб, Переплётчик, Фра́нек, Астроно́м, Ю́зеф, Дома́нский; атырдьах ыйын 30 (балаҕан ыйын 11) 1877, Дзержиново, Ошмянскай уезд, Виленскай губерния — от ыйын 20 1926, Москва) — революционер, Польшаттана төрүттээх дворянин, сэбиэскэй государственнай диэйэтэл, хас да наркомат баһылыга, ВЧК тэрийээччитэ, «кыһыл террор» тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ.

1884 – 1895 сс. гимназийаҕа үөрэммитэ, ол кэннэ ити сыл күһүнүгэр Литва социал-демократическай партиятыгар киирбитэ. Рабочайдарга уонна араас идэлээх дьоҥҥо үгүс пропаганданы ыытыспыта, кэлин, ол үлэтин түмүгэр профессиональный революционер буолбута.

Литва социал-демократическай партиятын кыттыылааҕын быһыытынан 1900 с. Литва уонна Польскай Королевство бастакы социал-демократическай съеһигэр кыттыыны ылбыта.

1900 с. Варшавскай цитадельга хаайыыга киирбитэ. 1902 с. тохсунньутугар Бүлүүгэ 5 сылга сыылкаҕа ыыппыттара. Ол баран иһэн бэс ыйыгар Верхоленскайтан тыынан устан омук сиригэр куоппута.

1906 с. Польша уонна Литва РСДРП представителинэн талыллыбыта.

1917 с. Февральскай революция кэниттэн кини Москва комитетыгар киирбитэ. Онно Военно-революционнай Кииҥҥэ талыллан, Октябрьскай революцияны тэрийээчитин буолбута.

Ахсынныыга РСФСР ВЧК СНК (Всероссийская чрезвычайная комиссия по борьбе с контрреволюцией и саботажем при Совете Народных Комиссаров) председателинэн буобута.

1922 с. Дзержинскай НКВД Сүрүн политическай салалтатын салайбыта, НЭП тэрээһинигэр кыттыыны ылбыта.

1924 с. ССРС Үрдүкү народнай хаһаайыстыбатын салайааччытынан буолбута. Дзержинскай Россияҕа чаыhынай эргиэн сайдыан баҕарбыта.

1926 с. от ыйын 20 к. сүрэх пристубуттан өлбүтэ. От ыйын 22 күнүгэр Кыһыл болуоссакка көмүллүбүтэ.


Сигэлэр[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]