Вирус

Viruses

Вирус диэн тыыннаах организмнарга сыстыгас кып-кыракый паразит. Тыыннаах организм сааныгын иһигэр бэйэтин репликациялыыр (копияларын тарҕатар). Нуклеин аһыыбалартан уонна протеин хаххатыттан турар. Нуклеин аһыыба үксүгэр РНА буолар, сороҕор толору ДНА-лаах буолар.

Сааныкка араас ньымаларынан киирээччи, ол гынан баран нуклеин аһыыбатын прокариот эбэтэр эукариот сааныкка киллэрэр. Ол кэнниттэн арыллыбыт РНА сааныгын иһигэр бииликтэнэр уонна бэйэтин репликациялыырын уонна протеин хаххатын оҥорорун саҕалыыр. Ол кэнниттэн бэлэм буолбутун кэннэ саанык арыллар, оччоҕуна вирус тарҕаныытын саҕалыыр.

Бары вирустар маннык үлэлииллэр, сааныкка сыстыбатах вирус сатаан олорбот.^[1]^[2] Вирустар ханна баҕар бааллар, уонна ханнык баҕар тыыннаах организм атаакаланар.^[3]^[4]^[5]

Вирустар бактерияттан быдан кыра буолаллар. Электроннай микроскоп айыллыан иннинэ көрөр кыах суоҕа. Вирус структурата олус судургу буолар. Бэйэтэ иһинээҕи саанык структурата, саанык хаҕа, саанык мембраната суох, нуклеин аһыыбаны сабар протеин хаххалаах.

Вирустар характеристикалара:

Араас ыарыылары аҕалар инфекциялар;
РНА эбэтэр ДНА эрэ баар;
Протеин хаххалаахтар;

Саанык вирустары оҥорорун бүппүтүн кэннэ лизис бырассыаһа саҕаланар, ол эбэтэр саанык бытарыллар. Ол кэмҥэ вирустар атын сааныктары инфекциялыырга тарҕаналлар. Вирустар уһуннук оннунан хаалыахтарын сөп, уонна кэм ааспытын кэннэ бары сөпсөһүүлэр баар буоллахтарына сааныгы инфекциялыылларын саҕалыыллар.

Сорох вирустар олус судургулар. Бактериофаг вирустар бактерия сааныгын иһигэр киирэргэ сайдыбыттар, сорох "кэмпиэр вирустар" тарҕаналларыгар бэйэлэрин кыратык уларытыллыбыт хаһаайын саанык мембранатынан хаххаланаллар, оччоҕуна атын сааныктарга киирэргэ судургу буолаллар. Билигин даҕаны ыарыыны сатаан эмтээбэт ыарыылар, ол курдук грипп эбэтэр КИВ оннук вирустартан тураллар.

Тыыннаах организм вирус инфекциятын кэнниттэн иммуннаах харда оҥорор, оччоҕуна вирус өлөр. Ол сыалга өссө вакциналары тутталлар. Сорох ыарыыларга билигин даҕаны вакциналар суохтар. Антибиотиктар вирус утары сатаан охсуспаттар, ол гынан баран атын эмтэр баалар уонна бэлэмнэнэллэр.

Быһаарыылар

↑ Dimmock N.J; Easton, Andrew J; Leppard, Keith 2007. Introduction to modern virology. 6th ed, Blackwell. ISBN 1-4051-3645-6
↑ Shors, Teri 2008. Understanding viruses. Jones and Bartlett. ISBN 0-7637-2932-9
↑ Breitbart M, Rohwer F (2005). «Here a virus, there a virus, everywhere the same virus?». Trends Microbiol 13 (6): 278–84. DOI:10.1016/j.tim.2005.04.003. PMID 15936660.
↑ Lawrence CM, Menon S, Eilers BJ, et al. (2009). «Structural and functional studies of archaeal viruses». J. Biol. Chem. 284 (19): 12599–603. DOI:10.1074/jbc.R800078200. PMID 19158076.
↑ Edwards RA, Rohwer F (2005). «Viral metagenomics». Nat. Rev. Microbiol. 3 (6): 504–10. DOI:10.1038/nrmicro1163. PMID 15886693.

[Dimmock-1] Dimmock N.J; Easton, Andrew J; Leppard, Keith 2007. Introduction to modern virology. 6th ed, Blackwell. ISBN 1-4051-3645-6

[Shors-2] Shors, Teri 2008. Understanding viruses. Jones and Bartlett. ISBN 0-7637-2932-9

[Breitbart_M,_Rohwer_F_2005_278–84-3] Breitbart M, Rohwer F (2005). «Here a virus, there a virus, everywhere the same virus?». Trends Microbiol 13 (6): 278–84. DOI:10.1016/j.tim.2005.04.003. PMID 15936660.

[Lawrence-4] Lawrence CM, Menon S, Eilers BJ, et al. (2009). «Structural and functional studies of archaeal viruses». J. Biol. Chem. 284 (19): 12599–603. DOI:10.1074/jbc.R800078200. PMID 19158076.

[5] Edwards RA, Rohwer F (2005). «Viral metagenomics». Nat. Rev. Microbiol. 3 (6): 504–10. DOI:10.1038/nrmicro1163. PMID 15886693.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]