Айыы хотуна Аан Алахчын

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Перейти к навигации Перейти к поиску

Айыы хотуна Аан Алахчын - Айыы итэ5элин ус урдук Айыыларыттан биирдэстэрэ.

Саха ёйдёбулунэн: "Халлаан тутаа5ын" аахсыыта суох уйэлээх Кудук Мас кётё5ён турар. Бу Кудук Мас Нэс туёрт утугэццэ тиийэ туhэ уунэн киирбит силистээх, то5ус халлааннары тохсуоннарын курдары Уёhээ дойдуга дылы уунэн тахсыбыт чыпчархайдаах, сэттэлии былас сэбирдэхтээх, то5устуу былас туорахтаах. Кини тёцургэс буолбут тёрдуттэн хаар курдук астаах, хабыйахаан курдук эттээх икки кё5уёр симиир са5а эмийдээх Айыы хотуна Аан Алахчын куругар диэри тахсан олорон субэлиир- амалыыр. Сай ортото Айыы хотуна Эрэкэ- Дьэрэкэ о5олорунаан эрийэ тыал о5ото буолан сирин дойдутун кёрёр- истэр идэлээх. Бу тыллары ырытыа5ыц эрэ. Бастатан "Айыы хотуна" диэни кёруё5уц. Уут-укчу итинник ааттаах дуоhунастаах хотуттар араас омукка абына-табына да буоллаллар бааллар. Киhи сё5ёрё кинилэр бары, Аан Алахчын курдук, урдуку кэрдиискэ тураллар. Санаан кёруё5уц: Оччотугар, "Айыы хотуна" туц былыр лаппа киэц сирдэринэн тайаан тар5аммыт буолуон сёп этэ. Иккиhинэн "хаар курдук астаах, хабыйахаан курдук эттээх, икки кё5уёр симиир са5а эмийдээх" диэни кёруё5уц. Итиннэ маарынныыр дьуhуннээх- бодолоох персонаж мифология5а баар дуо?. Туур тыллаахтар уонна Кавказ элбэх омуктарын мифтэригэр АЛБАСТЫ диэн демон баар.Кинилэр маарыннаhар ёруттэринэн дьуhунэ- бодото буолар: мацан уhун астаах (баттахтаах) уонна ё5умэр эмийдээх. Сорох- сорохторго онтукатын ёссё санныгар быра5ан кэбиhэр идэлээх. Дьэ, ол омуктарга Улуу "Айыы хотуна" богиняны магометанство киириитин са5ана Албасты демоцца кубулуппут эбиттэр. Усуhунэн Аан Алахчын "субэлиир- амалыыр" диэни кёруё5уц. "Олоцхо5о" (номоххо) кэпсэнэринэн Эрэйдээх буруйдаах Эр со5отох (многострадалец) хас да тууну быhа утуйбакка эрэйдэнэн кёрдёhё кэлэр. Ити тыл-ёс Ардвисура Анахитаны санатар буолбаат- "Её просят, принося жертву, о даровании силы и могущества знаменитые как иранские, так и туранские богатыри, но она удовлетворяет просьбы только первых". Аны Мэри Бойс ("Зороастрийцы. Верования и обычаи". Центр " Петербургское востоковедение".1994г.) тугу суруйбутун кёруё5уц. "Беросс, вавилонский жрец, живший в начале 3 в. до Н.Э. сообщает, что Артаксеркс 2 (404-359гг.) первый перс, который ввел поклонение изображениям, установив статуи Афродите-Анаитиде в главных городах империи и приказал народу их почитать. Очевидно, зороастрийцам было предписано поклоняться этим статуям, как изображающим Арэдви Суру Анахиту". Онон, Аан Алахчын былыргы Иран улуу богинятата Ардвисура Анахитаттан удьуордаах эбит. Уваровскай "Олоцхо5о" Аан Алахчын алгыыр уонна бэйэтэ "кыыкынаан- кыыкынаан урдуён- урдуён (?) баран урукку тёлунэн Аар мас буолан хаалла5а" диэн тиспит. Аар Мас буолан хаалара ёйдёнёр- онно олорор буолла5а дии. Онтон "урдуён- урдуён" диэн этээhин олох эрдэтээ5и ёйдёбул тобо5о буолуон сёп. То5о диэтэххэ, Анахита туц былыр миф эрэ ёйдёбулэ буолбатах, кини ёссё культовай суолталаах этэ. Былыргы олоххо номохторго кэпсэнэринэн Аан Алахчын Аар Кудук Мас тёцургэс буолбут тёрдуттэн куругар диэри быган олорон субэлиир- амалыыр. Онон эбитэ дуу, Аан Алахчыны "Аар Мас иччитэ, Аан дойду иччитэ" диир буолбуттар быhыылаах. Ис дьицэр, кини дьиц айыллыбыт "дуоhунаhа" Айыы хотуна диэн. Аны туран, саха5а Айыы хотуна уонна иччи тус-туспа ёйдёбуллэр эбээт. Онон, дьиц тёрут ёйдёбулу тутуhан "Айыы хотуна Аан Алахчын" диэхтээхпит.