Малярия

Бикипиэдьийэ диэн сиртэн ылыллыбыт
Малярия
Anopheles gambiae mosquito feeding 1354.p lores.jpg
Малярия ыалдьар кымаар ыстыырыгар тарҕанар
МКБ-10 B50.-B54.
МКБ-9 084
OMIM 248310 248310
DiseasesDB 7728 7728
MedlinePlus 000621 000621
eMedicine med/1385  emerg/305 ped/1357 med/1385  emerg/305 ped/1357
MeSH C03.752.250.552 C03.752.250.552

Малярия диэн сыстыганнаах ыарыы, паразиттарынан тарҕанар. Киһиэхэ паразиттар хаан иһигэр киирдэхтэринэ ыалдьар. Сыл аайы 300-700 мөл. киһи маляриянан ыалдьар, уонна 1-2 мөл киһи өлөр.

Малярияны аҕалар паразит аата Плазмодиум диэн протозоа буолар. Протозоа диэн биир эрэ клектаттан тутар организмнары аатыыллар, бактерияттан быдан кыра уонна боростуой.

Киһи сүнньүнэн Анофелес эбэтэр Кулекс диэн кымаар көрүҥнэриттэн киһини ыстаатаҕына ыалдьар. Плазмодиум диэн кымаар оһуобай силэ. Ол силин киһини ыстыырыгар ыһар, оччоҕуна ыарыы саҕаланар.

Тыһы кымаардара эрэ тарҕаталлар, тоҕо диэн атыыр кымаардара хааны хомуйбаттар. Кинилэр үүнээйи нектардарын иһэллэр. Тыһы кымаар хааны сымыыт оҥороругар туттар.

Киһи атыннык эмиэ ыалдьыан сөп. Ол курдук оҕо ийэтин иһигэр ыалдьыан сөп. Эбэтэр хаан кутуутугар эмиэ сыстыһыахха сөп. Сорох дьон шприц инньэтин ыалдьыбыт киһи кэнниттэн иккистээн туттан ыалдьыан сөп.


Малярия паразитын олоҕо[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Malaria parasite life cycle-NIAID.jpg
Хаан кыһыл клеткалара уонна малярия паразита микроскопка

Плазмодиум хас да көрүҥэ малярияны ыҥыраллар:

  • Кутталлаах:
  • Орто кутталлаах:
    • Plasmodium malariae
    • Plasmodium ovale
    • Plasmodium semiovale
    • Plasmodium vivax
  • Приматтан атын приматка тарҕаныан сөп:
    • Plasmodium knowesli


P. vivax уонна P. falciparum малярия улахан өттүн аҕалаллар.

Тарҕаныыта[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Дьон нэһилиэнньэтиттэн 40% малярия баар сиригэр олорор, ол курдук:

Өлүү 90% Афркаҕа буолар. Ыалдьыбыт дьонтон ордук өлөр категорията - оҕолор. Оҕо өлбөтөҕүнэ даҕаны мэйиитигэр улахан дьайыылаах буолар.

Өлүү кэнники бириэмэҕэ олус аччаабытын да иһин дьадаҥы дойдуларга кымаардары кытта охсуһууга эбэтэр эми ыларга харчы суох, сороҕор харчы баар да буоллаҕына медицина системата суох буолар, ол курдук Африка орто дойдуларыгар сэрии буола турар, эбэтэр соторутааҕыта бүппүтэ, ол гынан иһин медицина системата олохтоммотох.

Ыарыы сибикилэрэ[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]

Малярия сибикилэрэ

  • Артралгия (сустааптарга ыарыы)
  • Төбө ыарыыта
  • Сылайыы уонна утуйуохха баҕарар
  • Сөтөл
  • Титирии
  • Үлүгүнэйии
  • Кома

Малярия бэлиэлэрэ:

Быһаарыылар[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]