1639 сыл
| Сыллар |
|---|
| 1635 1636 1637 1638 — 1639 — 1640 1641 1642 1643 |
| Уоннуу сыллар |
| 1600-с 1610-с 1620-с — 1630-с — 1640-с 1650-с 1660-с |
| Үйэлэр |
| XVI үйэ — XVII үйэ — XVIII үйэ |
1639 сыл.
Туох буолбута
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- Хаҥалас кинээһэ Сахей Сынаков дьаһаах хомуйааччылары өлөртөөн баран дьонунаан Бүлүү Өргүөтүн сахаларыгар тоҕустарга (нууч. к родникам его тагуским мужикам) күрээбит. Кинини эккирэппит Семен Дежнев киниттэн уонна тоҕустартан 140 кииһи дьаһаах быһыытынан ылбыт. Сахей тоҕо көспүтүн быста дьадайбытынан быһаарбыт: "Сошел из Якуцкого уезда из Кангаласской волости на Вилюй в ясачное среднее зимовье к своим родникам из бедности"[1].
- Мэник Тэбиик диэн баһылыктаах Тоҕус сахалара Дьокуускайга үҥсүү түһэрбиттэр: "на якуцких маданских[2] мужиков, которые вместе с атамайцами приходили войною и убили наших два человека, да отогнали у нас 200 коней, кобыл... до 10 коров и животишки наши все пограбили"[1].
- Воин Шахов үөһэттэн сорудаҕынан Кэмпэндээйи үрэххэ тиийэн 100 буут тууһу тиэйэн ылбыт. Ол эрээри тууһа салгыы онтон ылаллара тохтообут, тоҕо диэтэххэ, тууһу Дьокуускайга Уус-Кут туус собуотуттан аҕалар ордук табыгастаах буолан хаалбыт"[1].
- Ахсынньыга диэри Воин Шахов Тоҕус аттаах сахатын Идыхтях кинээһи уонна кини 50 киһитин, сылгыта суох Осекуй ууһун сахаларын (Арчикан кинээс, 18 киһи), Кырыкый Онтулларын (18 киһи), Куокуйдары (Кюрюк кинээс, 35 киһи), уонна тоҥус уустарын: дулгааннары (Дыгынча, 20 киһи), Кунгогир, Мургат, Фугляд, Калтакуль, Пуягир уустарыттан барыта 125 саханы уонна тоҥуһу дьаһаах төлүүргэ күһэйбит"[1].
- Карл I ыраахтааҕы шотландецтары утары сэриинэн барбыт.
- Голландия флота Испания флотун урусхаллаабыт.
- Нормандияҕа «Атах сыгынньахтар» өрө туруулара.
- Осман Илэ уонна Ираан Касри-Шири эйэлээх дуогабарын түһэрсибиттэр. Ираан билиҥҥи Азербайджаан сирдэрин уонна Еревааны ылбыт, Туурция Курдистааны уонна билиҥҥи Ираагы.
- Кахети Теймураз ыраахтааҕы Кахети нуучча ыраахтааҕытын илиитигэр киирэрин бигэргэппит.
- Мадрас олохтоммут.
- Кытайга бааһынайдар өрө туруулара. Чжан Сяньчжун диэн баһылык Гучэн куоракка олохсуйар (Хубэй провинция). Хайаттан Ли Цзычэн түһэр.
Төрөөбүттэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Өлбүттэр
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]Ыам ыйын 21 — Томмазо Кампанелла (Tommaso Campanella), италия бөлөһүөгэ, поэт, политическэй диэйэтэл; коммунистыы утопия ааптара (төр. 1568).
Быһаарыылар
[уларыт | биики-тиэкиһи уларытыы]- 1 2 3 4 Н.С. Миронов, К.П. Гаврильева, Л.Я. Кононова и др. За четыре века. Летопись Якутского улуса (XVII — нач. XXI в.) / К.В. Гаврильева. — 2-е изд., перераб. и доп.. — Якутск: Айар, 2025. — С. 11. — 400 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-7696-6990-3
- ↑ сытаата биэрэр кинигэҕэ "маганских" диэн ускуопкаҕа быһаарбыттар