Штатол

Штато́л — эрзя омукка сиэр-туом оҥорорго туттуллар киэргэтиилээх мас олбоххо (иһиккэ) олорор буоска чүмэчи^[1].

Аата

Эрзя омук тылыгар «штатол» диэн «чүмэчи». Сиэргэ-туомҥа анаммыт чүмэчини эбии «эрзянь штатол» эбэтэр өбүгэ чүмэчитэ (эрз. атянь штатол) дииллэр^[2]^[3].

«Штатол» диэн тыл Даль тылдьытыгар баар («Толковый словарь живого великорусского языка»).

Ойуулааһына

Былыргы штатол 3,5 бөрсүөк (вершок) үрдүктээҕэ, 1,5 модьулааҕа. Чүмэчи ыйааһына биир муунта кэриҥэ (фунт). Үөһэ (фитиль) лүөн саптан оҥоһуллара. Чүмэчи ортотунан ойуулаах сотторунан баайыллара (рушник). Чүмэчи тутар олоҕо мастан кыһан оҥоһуллара уонна хомуос дуу, уһун ньолбуһах холбуйа дуу курдук көрүҥнээҕэ.

«Раськень Озкс» диэн тойго (бырааһынньыкка) анаан улахан чүмэчи оҥоһуллар, сороҕор онтуктара 3 миэтэрэ тиийэ уһуннаах буолар, диаметра — 40 см тиийэр, оттон ыйааһына — 165 кг тиийиэн сөп^[4].

Туттуу

Штатолу эрзялар ыалынан уонна ууһунан үҥэргэ христианствону ылыныахтарын инниттэн туһаналлара биллэр. Умайа тутар чүмэчи олоҕу көрдөрөр уонна Аан дойду маһын (Аал Луук мас курдугу) кытта ситимнээх^[3].

Билигин Мордовияҕа штатолу төрүт итэҕэл сиэрин-туомун саҕалыырга уматаллар.

Култуураҕа

Саранскайга «Штатол» диэн ааттаах тыйаатыр бэстибээлэ ыытыллар, ону таһынан Москубаҕа финн-угор култууратыгар аналлаах мультимедиа бырайыак баара биллэр.

2016 сыллаахха эрзя омук салайааччылаах (Ежевика Спиркина) «Ойме» бөлөх «Штатол» диэн альбому таһаарбыта, онно эрзя уонна мокша омуктар былыргы ырыаларын киллэрбиттэрэ.

Быһаарыылар

↑ Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.). — М.: Прогресс, 1973. — Т. 4. — 855 с.
↑ Тютина О. С., Саберов Р. А. Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) // Colloquium heptaplomeres : журнал. — Нижний Новгород, 2016. — № 3. — ISSN 2312-1696.
1 2 Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов // Juvenis scientia : журнал. — СПб., 2017. — № 6. — С. 52—55. — ISSN 2414-3790.
↑ Николай Аношкин. Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии(нууч.) (26 Сэтинньи 2015).

[Фасмер-1] Фасмер М. Этимологический словарь русского языка: Пер. с нем. (с доп.). — М.: Прогресс, 1973. — Т. 4. — 855 с.

[НН-2] Тютина О. С., Саберов Р. А. Особенности проведения национальных обрядовых праздников мордвы на примере Всеэрзянского моления (Эрзянь Раскень Озкс) // Colloquium heptaplomeres : журнал. — Нижний Новгород, 2016. — № 3. — ISSN 2312-1696.

[Саранск-3] 1 2 Абрамова Т. А., Спиридонова Ю. Н. Роль родового коллектива в обрядовости финно-угорских народов // Juvenis scientia : журнал. — СПб., 2017. — № 6. — С. 52—55. — ISSN 2414-3790.

[4] Николай Аношкин. Раськень Озкс в Большеигнатовском районе Мордовии(нууч.) (26 Сэтинньи 2015).

[1]

[2]

[3]

[4]